ثغر اعلى ، از بزرگترين و مهمترين ممالك ملوك الطوايف بود و اين نه به دليل پهناورى سرزمين ، بلكه به سبب موقعيت دقيق و خطير آن بود . مملكت سرقسطه قديمترين دولت مستقل اندلس و ريشه‌دارترين آنهاست ؛ زيرا سرقسطه به سبب جدا افتادنش در گوشه‌اى از شمال شرقى شبه جزيره و دور بودنش از ديگر دولتهاى اندلس ، همواره ناچار بوده است كه براى دفاع از هستى و استقلال خود در برابر دشمنان ، كوشش و تلاش بيشتر به خرج دهد . در اواخر قرن چهارم هجرى در عهد امير عبد الله بن محمد ، بنى تجيب ، صاحبان دورقه و قلعه ايوب از نواحى ثغر جنوبى اندلس ، توانستند بر شهر سرقسطه دست يابند . از ملوك بنى تجيب ، منذر بن يحيى است كه در عهد او سرقسطه مدتى در صلح و آسايش به سر برد . منذر زندگى پرتجملى داشت . در قصر باشكوهش در سرقسطه ، جمع كثيرى از كنيزان و غلامان و حشم و ذخاير نفيس گرد آمده بود . پس از درگذشت او ، فرزندش يحيى ، با لقب المظفر ، به جاى او نشست و دوران او نيز دوران صلح و آسايش بود . پس از مرگ وى پسرش ، منذر بن يحيى به حكومت رسيد و الحاجب معز الدوله لقب يافت . « 1 » با مرگ وى ، رياست خاندان تجيبى بر ثغر اعلى و سرقسطه پس از يك قرن و نيم پايان يافت و سليمان بن هود جذامى در آغاز محرم 431 / 22 سپتامبر 1039 بر شهر سرقسطه مستولى گرديد . « 2 » از حدود سالهاى 454 ق / 1062 م به بعد نورمانها ، كه شمارشان را ده هزار سوار نوشته‌اند ، به سردارى گيوم دومونره در سواحل قطلونيه ( كاتالونيا ) فرود آمدند و سرزمين سرقسطه را در ناحيهء شمالى درنورديدند . روايات اسلامى صراحت دارند كه اين لشكر با سپاهى بيشمار از فرانسه به اندلس آمد و در مرزهاى سرقسطه پراكنده شد . « 3 » در 452 ق / 1060 م نيز فرناندوى اول ، پادشاه قشتاله ، به حدود جنوب غربى سرقسطه لشكر كشيد و دژ غرماج و بعضى دژهاى ديگر را تصرف كرد . المقتدر بن هود ، امير سرقسطه ، ناچار شد كه جزيه قبول كند . در 460 ق / 1067 - 1068 م امير جديد قشتاله ، سانچو ، نيز در

--> ( 1 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 2 ، ص 271 - 272 و 274 - 275 . ( 2 ) . الحلّة السّيرا ؛ ج 2 ، ص 246 و البيان المغرب ؛ ج 3 ، ص 180 و 221 - 222 . ( 3 ) . روض المعطار ؛ ص 317 و تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 2 ، ص 282 .