بطليوس سكنا گزيدند . « 1 » در 124 ق / 742 م در نزديكى مارده چند بار ميان شاميان و قحطانيان عرب جنگ درگرفت . « 2 » يوسف بن عبد الرحمن فهرى ، امير اندلس ، پس از شكست از عبد الرحمن داخل در 141 ق به مارده گريخت . « 3 » در دوران فرمانروايى حكم بن هشام بن عبد الرحمن داخل در 190 ق / 806 م در شهر مارده آشوب بالا گرفت . حكم ، شورشيان را سركوب و مارده را به فرمان خود درآورد . « 4 » در دوران فرمانروايى عبد الرحمن اوسط ، محمود بن عبد الجبّار ماردى ، عامل مارده را كشت و در اطراف آن شهر سر به شورش برداشت . عبد الرحمن در 218 ق / 833 م به جنگ او آمد . وى از مارده به بطليوس گريخت . « 5 » در دوران محمد بن عبد الرحمن اوسط ، ابن جلّيقى ( عبد الرحمن ) كه از سالهاى پيش در مارده سكونت گزيده بود ، شورش كرد . محمد بن عبد الرحمن او را در 254 ق / 868 م سركوب كرد و به قرطبه فرستاد . « 6 » يعقوبى همزمان با اين حوادث مىنويسد : در شرق شهر لشبونه ، شهرى است به نام مارده كه بر ساحل رودخانه‌اى بزرگ واقع است و ميان آن و قرطبه چهار روز راه است . اين شهر برابر سرزمين شرك ( كافران ) واقع است . « 7 » در آغاز قرن چهارم هجرى در 302 ق / 914 م پادشاه ليون ( به نام اردون ) به اراضى اسلامى حمله كرد و بر شهر مارده تاخت و در آن حوالى دست به كشتار و تاراج زد و بر چند دژ آنجا استيلا يافت . « 8 » اصطخرى در نيمهء اول قرن چهارم هجرى ، مارده را از شهرهاى مشهور اندلس دانسته و مىنويسد : مارده و طليطله دو شهر بزرگند . بنى اميه را در آنجا عاملى ( كارگزارى ) نيست ، ولى خطبه به نام ايشان مىخوانند . « 9 » در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى به نوشتهء صاحب حدود العالم « مارده بزرگترين شهرى است اندر اندلس و

--> ( 1 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 70 . ( 2 ) . اخبار مجموعه ؛ ص 47 و البيان المغرب ؛ ج 2 ، ص 32 - 33 . ( 3 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 171 . ( 4 ) . البيان المغرب ؛ ج 4 ، ص 72 . ( 5 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 275 - 276 . ( 6 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 326 - 327 . ( 7 ) . البلدان ؛ ص 134 . ( 8 ) . اندلس يا حكومت مسلمين در اروپا ؛ ص 80 . ( 9 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 44 - 45 .