ناحيه جيّان بر دامنهء كوهى بلند و صعب العبور قرار دارد و متصل به كوهى است . در شهر جيّان ، باغها و بوستانها و مزارع و غلات ، مانند گندم و جو و باقلا و ديگر حبوبات فراوان است . در يك ميلى شهر ، رود بزرگ بلون جارى است و بر كنار آن ، آسيابهاى بسيارى است . شهر ، مسجد جامع و علماى بزرگ داشته است . « 1 » ياقوت مىنويسد : شهر جيّان در ناحيهء وسيعى به همين نام در اندلس واقع شده و به ناحيهء البيره كه به ناحيهء جوف در مشرق قرطبه تمايل دارد متصل است . ميان جيّان و قرطبه هفده فرسخ راه است و جيّان ، خود ناحيهء بزرگى است كه آباديهاى بسيار دارد و ناحيهء آن به ناحيهء تدمير و ناحيهء طليطله پيوسته است . « 2 » در 623 ق / 1225 م فرناندوى سوم ، پادشاه قشتاله ، با لشكرى گران با هم‌پيمانش ، بيّاسى ، به شهر جيّان آمد و شهر را محاصره و چند روز پىدرپى به شهر حمله كرد ، ولى سودى حاصل نشد ؛ چون جيّان شهرى استوار بود و قلعه‌اى تسخيرناپذير داشت . ويرانه‌هاى آن قلعه امروز باقى است . « 3 » فرناندو در 642 ق / 1245 م دوباره به جيّان لشكر كشيد و آنجا را محاصره كرد . محاصره ، يك ماه طول كشيد . سرانجام ابن الاحمر ، امير آنجا ، چون راهى براى نجات جيّان نيافت ، تصميم گرفت با فرناندو وارد مصالحه شود ؛ لذا روزى در پاى باروهاى جيّان به لشكرگاه او رفت و با او معاهده‌اى منعقد كرد كه جيّان و اعمال آن از آن قشتاليه باشد . اين معاهده در اوايل سال 643 ق / 1246 م منعقد شد . قشتاليان به شهر بزرگ جيّان درآمدند و در حال ، مسجد جامع آن را به كليسا بدل كرده ، و جشن پيروزى خود را در آنجا برپا كردند . پادشاه ، خانه‌هاى شهر را ميان سران خود كه بيشترشان از شواليه‌هاى شنت يا قوب و شواليه‌هاى قلعه رباح بودند تقسيم كرد . جيّان در دورهء اسلامى از مراكز مهم علوم و ادبيات در اندلس بود و شمارى از ادبا و علما به آنجا انتساب دارند . « 4 » در اوايل قرن هشتم هجرى كه جيّان جزو شهرهاى مسيحى بود ، ابو الفداء مىنويسد : ناحيه‌اى است بس منيع و استوار . بلاد

--> ( 1 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 568 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 195 . ( 3 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 4 ، ص 265 - 266 . ( 4 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 356 - 357 .