گذاشته بودند و هزار چراغ روى آن روشن مىكردند . اين مسجد 9 در از مس زرد ( برنج ) داشت . ديوار محراب و در مقصورهء مسجد را از زر ناب ساخته بودند و تمام كاشيهاى آن طلاكارى داشت . دور بالاى هر گلدستهء مسجد سه سيب ديده مىشد كه دو تاى آن طلا و يكى نقره بود و دور تا دور هر سيب سه وجب و نيم مىشد و زير هر سيب و بالاى آن ، يك گل سوسن و يك انار زرّين روى ميله‌اى آهنى قرار داشت . در منبر خانهء مسجد نسخه‌اى از قرآن مجيد به خط عثمان نهاده و جلد آن را با طلا و جواهرات گوناگون تزيين كرده و حرير لطيفى روى آن كشيده بودند . قرآن روى يك چهارچوبهء عود قرار داشت و چهارچوبه را با ميخهاى طلا كوبيده بودند . « 1 » از كارهاى مهم ديگرى كه عبد الرحمن الناصر در قرطبه انجام داد ، قنات قرطبه بود . عبد الرحمن در 329 ق دستور داد كه از كوههاى سمت غربى شهر ، قناتى به سمت قرطبه جارى سازند و به وسيله نهرها و آبروهاى بزرگ ، آب به داخل كاخ الزهراء جارى سازند . آب اين قنات با مهندسى بسيار شگفتى تا بركهء بزرگى كه در وسط كاخ بود جارى شد . در وسط اين بركهء بزرگ ، شير عظيم و دهشت‌آورى ، ساخته شده از طلا ، قرار داده بودند كه چشمانش دو گوهر بود كه درخششى عجيب داشت و آب از دم او به داخل بركه مىريخت . كار بناى اين قنات چهارده ماه به طول انجاميد . « 2 » صاحب روض المعطار در وصف جامع قرطبه به دوران عبد الرحمن الناصر و فرزندش ، حكم ، مىنويسد : اين مسجد در نهايت استحكام و زيبايى است و چشم در آن حيران مىشود و زبان از بيان زيبايى آن عاجز مىماند . در ميان مساجد مسلمين ، از نظر فضاى درونى و درازا و پهنا ، مسجدى مانند آن نيست . درازاى آن صد و هشتاد باغ است . نيمى از صحن آن مسقف و نيم ديگر بدون سقف است . تعداد قوسهاى مسقف آن چهارده‌تاست و قوسهايى كه روى آنها سقف قرار دارد ، ميان ستونها و بالاى آنها قرار گرفته است . در سمت قبلهء مسجد قوسهاى كوچك و بزرگ بر ستونهايى مرمرى قرار گرفته كه حدودا بالغ بر هزار قوس است . در آنها 113 روزنه ( يا نورگير ) براى تابش نور به داخل رواق زير قوسها وجود دارد . بزرگترين طاق قوسى شكل

--> ( 1 ) . تاريخ تمدن اسلام ؛ ج 5 ، ص 963 . ( 2 ) . نفح الطيب ؛ ج 1 ، ص 101 .