در ميان خانه‌ها و گرمابه‌ها و دكانهاى دمشق آب روان باشد . آن قسمت از قبهء مسجد كه محراب زير آن قرار دارد ، از آثار صابئيان بوده و سپس به دست يونانيان افتاده . اين محل پرستشگاه آنان بوده است . از آن پس به دست يهودان افتاده و پادشاهانى كه بت مىپرستيدند ، بر آن مسلط شده‌اند . در آن روزگار ، يحيى بن زكريا ( ع ) را بكشتند ؛ سپس نصرانيان بر آن شهر غلبه كردند و آنجا عبادت كردند تا آن هنگام كه مسلمانان آمدند . « 1 » صاحب حدود العالم ، به كشت و برز بسيار و برنج آنجا اشاره كرده است . « 2 » در سال 470 ق سلطان ملكشاه سلجوقى ، بلاد شام را به برادر خود تاج الدوله تتش اقطاع داد . در 471 ق مصريان دمشق را محاصره كردند ؛ امير دمشق ، اتسز ، از تتش يارى خواست ؛ تتش به دمشق آمد و مصريان برگشتند . اتسز در كنار باروى شهر به استقبال تتش آمد ، ولى تتش او را گرفت و كشت و دمشق را تصرف كرد . « 3 » در 520 ق فرنگان گرد آمدند و به دمشق حمله كردند و در مرج الصّفر فرود آمدند . اتابك طغتكين ، فرمانرواى دمشق ، از تركمانان . . . يارى طلبيد . سرانجام مسلمانان بر فرنگان پيروز شدند و با غنايم بسيار به دمشق بازگشتند . « 4 » ادريسى در وصف دمشق مىنويسد : از مهمترين شهرهاى شام است ؛ در بهترين نقطهء آنجا قرار دارد و داراى معتدلترين هوا و پرآبترين و سرسبزترين جايهاست . پربارترين درختان را دارد . دمشق ثروتمندترين شهر شام است و لشكريان بيشمار و بناهاى بزرگ و باشكوه دارد . كوهها و مزارع زيادى در آن به چشم مىخورد ؛ باغستانهاى آن به غوطه معروف است . طول غوطه دو مرحله و پهناى آن يك منزل است . ديه‌ها و قصبات كوچكى در آن است . . . در سمت دروازهء غربى دمشق وادى بنفشه قرار دارد كه درازاى آن دوازده ميل و پهناى آن سه ميل است و همهء آن درختكارى شده و از همه‌گونه ميوه در آن به چشم مىخورد و نهرهايى اين وادى را قطع مىكند . آبهاى غوطه از چشمهء فيجه است و اين چشمه بر بالاى كوهى است و آب از بالاى آن كوه بسان نهرى

--> ( 1 ) . مسالك و ممالك ، ص 62 - 63 و صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 160 - 161 . ( 2 ) . حدود العالم ؛ ص 173 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 2 ، ص 733 . ( 4 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 256 .