( بسيار ) بازگشت . « 1 » در 135 ق / 752 - 753 م عبد الرحمن بن حبيب سپاهى به سردانيه فرستاد كه غنيمت گرفتند و روميان را كشتار كردند . « 2 » در 201 ق / 816 - 817 م زيادة الله سپاهى را با كشتيهاى بسيار روانه درياى مديترانه كرد تا به شهر سردانيه رسيدند و آن شهرى از روم بود . بعد از آنكه غنيمت گرفتند و بسيارى را كشتند ، سالم بازگشتند . « 3 » ابن خرداذبه نخستين جغرافيادانى است كه مىنويسد : فرماندهء سردانيه - مالك تمام جزاير درياى مديترانه است . « 4 » در 323 ق / 934 - 935 م القائم بامر الله خليفهء فاطمى سپاهى از افريقيه از راه دريا به ناحيهء فرنگ فرستاد . اين سپاه شهر جنوا را فتح كرد و از سردانيه گذشت . . . و كشتيهاى بسيارى از آنان را در دريا به آتش كشيد . « 5 » ظاهرا مسلمانان هيچگاه به صورت دائم بر جزيرهء سردانيه تسلط نيافتند ، فقط گهگاهى حملاتى به آنجا داشته و گذر كرده‌اند ( كه اشاره شد ) ؛ چون در هيچ يك از منابع تاريخى اعم از فارسى ، عربى و فرنگى به سلطهء دائم مسلمانان آنچنان‌كه در صقلّيّه داشتند ، در سردانيه اشاره نشده است . صاحب حدود العالم مىنويسد : « پنجمين جزيرهء درياى مديترانه سردانيه است كه در جنوب روم واقع است و محيط آن ، سيصد ميل است » . « 6 » در 406 ق / 1015 م مجاهد عامرى براى نبرد با جزيرهء بزرگ سردانيه نقشه‌اى طرح كرد و ناوگانى مركب از صد و بيست كشتى و نيرويى مركب از هزار سوار بسيج كرد . ناوگان مسلمانان به سردارى امير البحر ابو حروب از شهر دانيه ( اندلس ) حركت كردند . . . و به سردانيه رسيدند و آنجا را فتح كردند . « 7 » ادريسى در قرن ششم هجرى هنگام تسلط نورمانها بر تمام جزاير درياى مديترانه در وصف سردانيه مىنويسد : جزيرهء بسيار درازى است و كوههاى بسيارى دارد و آبش اندك است و درازاى جزيره 280 ميل و پهنايش از غرب به شرق ، هشتاد ميل و درازاى آن از جنوب به شمال اندكى كمتر ( 280 ميل ) است . در سردانيه سه شهر است از آن جمله : قيطنه ، آن شهر در مجاورت ساحل جنوبى جزيره است و شهرى آباد است ؛

--> ( 1 ) . الكامل ؛ ج 5 ، ص 191 . ( 2 ) . همان ؛ ج 5 ، ص 313 . ( 3 ) . همان ؛ ج 6 ، ص 329 . ( 4 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 85 . ( 5 ) . الكامل ؛ ج 8 ، ص 310 و تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 55 - 56 . ( 6 ) . حدود العالم ؛ ص 23 . ( 7 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 2 ، ص 196 .