قول ابن سعيد مغربى مىنويسد : كه اين مقدار درازاى قبرس است . از مغرب به مشرق امتداد دارد و در جانب شرقى آن دنبالهء باريكى است كه به ساحل شام نزديك است . « 1 » جزيرهء ساردنى ، به زبان ايتاليايى ساردنيا « 2 » و به زبان عربى سردينيه « 3 » جزيره‌اى خودمختار ( به وسعت 090 / 24 كيلومتر مربع ) جزء كشور ايتالياست و در مديترانهء غربى واقع است و پايتخت آن كاليارى است . اين جزيره را تنگه بونيفاچو « 4 » از جزيرهء كرس جدا مىكند . بيشتر اين جزيره كوهستانى است . داراى مراتع وسيع ( پرورش اسب ، گوسفند و بز ) است . معادن آن روى ، سرب ، ليگنيت و زراعت و ماهيگيرى دارد . ساردنى در قرن ششم قبل از ميلاد به تصرف كارتاژها درآمد و پيش از آن فنيقيها و يونانيان مهاجرنشينهايى در آن داير كرده بودند . در 238 ق . م روميان آن را فتح كردند . در قرن پنجم ميلادى به تصرف واندالها درآمد و در قرن ششم ميلادى ضميمهء روم شرقى شد . « 5 » در 92 ق / 710 - 711 م موسى بن نصير چون سرزمين اندلس را گشود با گروهى از سپاهيانش راهى دريا شد تا به جزيرهء سردانيه رسيد و به آن داخل شد ؛ اين جزيره در درياى روم قرار داشت و از بزرگترين جزاير اين دريا بعد از صقلّيّه و اقريطش بود . مسيحيان هرچه از ظروف طلا و نقره داشتند ، در بندرى از جزيره گرد آوردند . مسلمانان غنيمت بىحد و حسابى كه در وصف نيايد ، به دست آوردند . . . سپس مردى از مسلمانان به كنيسهء آنجا ( سردانيه ) داخل شد و كبوترى را ديد ، تيرى به سوى او انداخت تيرش خطا رفت و به سقف كنيسه برخورد كرد و لوحى را كه بر آن بود شكست و از آن چيزهايى شبيه دينار ( سكه ) فرو ريخت . همه را گرد آوردند و با غنيمت فراوان از طلا بازگشتند . « 6 » در 117 ق / 735 م ، حبيب بن ابى عبيدة بن عقبة بن نافع با سپاهى در درياى مديترانه حركت كرد تا به جزيرهء سردانيه رسيد ، آنجا را فتح و غارت كرد و با غنايم

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 241 . ( 2 ) . Sardenya ( 3 ) . Sardinia ( 4 ) . Bonifaeo ( 5 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 1222 . ( 6 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 350 و الكامل ؛ ج 4 ، ص 567 .