باد غارت داد . سپس شهر قطانيه را محاصره كرد . ابو العباس در 288 ق / 900 - 901 م دوباره عزم جنگ صقلّيّه كرد . نخست به شهر دمنش لشكر كشيد ، سپس به مسينا ، آنگاه از راه دريا به شهر ريو آمد و آنجا را به جنگ گشود و كشتيهاى خود را از غنايم پر ساخت و به مسينا بازگشت و باروى آن را ويران كرد . در اين احوال از قسطنطنيه چند كشتى به كمك مردم صقلّيّه آمد ، اما ابو العباس همهء آنها را به گريز واداشت و سى كشتى آنان را نيز به تصرف درآورد . « 1 » در آخر شعبان 289 ق / 901 - 902 م ، ابراهيم بن احمد اغلبى طرمين را گرفت ، سپس نوهء خود زيادة الله پسر ابو العباس را به دژ ميقس فرستاد . « 2 » در 289 ق / 902 م تمام جزيرهء صقليه در قبضهء مسلمانان بود و بدين‌سان تصرف جزيره به دست مسلمانان ، تقريبا سه چهارم قرن طول كشيد . ساكنان جزيرهء سيسيل در دوران حكومت بنى اغلب از اقوام و گرايشهاى مذهبى گوناگون از قبيل : سيسيليها ، مسيحيان ، مسلمانان ، يونانيان ، لمبارديان ، يهوديان ، اعراب ، بربرها و حتى تعدادى ايرانى و سياهپوست بودند . اعراب برگزيدگان و هيأت حاكمه را تشكيل مىدادند . بعد از آنان بربرها بودند كه هم از نظر تعداد و هم از لحاظ گردنكشى نقش اساسى در فتح صقلّيّه ايفا كردند . بربرها در منطقهء جرجنت و نيز در مازر در اكثريت بودند و گاه به گاه در منازعات داخلى بر ضد اعراب قيام مىكردند . مسيحيان كه قسمت اعظم جمعيت جزيرهء صقلّيّه را تشكيل مىدادند به چهار دسته تقسيم مىشدند : دستهء اول آنهايى كه كم‌وبيش مستقل بودند ؛ دستهء دوم آنهايى كه خراج مىپرداختند ؛ دستهء سوم ، رعايا و دستهء چهارم بردگان بودند . تا زمانى كه مقاومت بيزانس دوام داشت ، مسيحيان مستقل ( دسته اول ) از حكومت بيزانس اطاعت مىكردند . دستهء دوم ، مسيحيان باجگزار بودند كه با حكومت مسلمانان معاهداتى داشتند و موظف به پرداخت جزيه يا خراج بودند و معمولا قرارداد پرداخت خراجشان براى يك دورهء دهساله به امضا مىرسيد . اما ساير مسيحيان يا رعايا ( دستهء سوم ) ، به‌طور مستقيم ، به دست مسلمانان اداره مىشدند ؛ اين گروه ، اهل ذمه

--> ( 1 ) . الكامل ؛ ج 7 ، ص 505 - 507 و تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 288 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 289 .