لنگر نمىاندازند و در محل ورود و خروج آنان از دهانه لنگرگاه به دريا جز با راهنما ممكن نيست ، چون در دهانهء لنگرگاه شهر ، بريدگيها و برآمدگيهاى صخره‌اى وجود دارد كه كشتيها را مىشكند و پيچهايى در آنجاست كه جز اشخاص آشنا كسى آنها را نمىشناسد . دريا در ساحل سلا ، در روز دو بار جزر و مد مىشود . در اينجا وقتى مد است كشتيها را به داخل خليج لنگره مىكشد و زمان جزر دوباره به آب برمىگرداند . در ساحل دريا انواع و اقسام ماهى و خرچنگ و مار در آبهاى آن وجود دارد كه بىنظير است . « 1 » ياقوت مىنويسد : سلا در دورترين نقطهء مغرب است كه ماوراى آن آبادانى نيست ، مگر شهر كوچكى كه به آن غرينطوف گويند و سپس از سمت شمال و جنوب آن دريا گسترده مىشود ، كه همان درياى محيط ( اقيانوس اطلس ) است . . . در ساحل جنوبى و مقابل آن سلا بلاد سودان ( سياهان ) است . سلا از حيث بزرگى و وسعت شهرى ميانه است . در گوشه‌اى از خشكى قرار دارد كه در برابر آن دريا و رودخانه واقع است ، به طورى دريا در شمال آن و رودخانه در مغرب آن جارى است . اين رود از سمت جنوب جريان دارد و چنان بزرگ است كه كشتيهاى بزرگى در آن رفت‌وآمد مىكنند . در مغرب اين رود عبد المؤمن ( بن على رئيس موحدين ) شهرى ساخت و آن را مهديه ناميد و هرگاه مىخواست كار مهمى انجام دهد و سپاه جمع كند به آنجا مىرفت . « 2 » ابو الفداء در نيمهء اول قرن هشتم هجرى در وصف سلا مىنويسد : شهرى كهن است . . . بر كنار رودخانه و بحر محيط ، عبد المؤمن روبروى شهر سلا كاخى بزرگ ساخت و خواص او بر گرد آن خانه‌هاى خود را بنا كردند و كم‌كم شهرى شد كه به مهديه ( قبلا اشاره شد ) معروف گرديد و سلا از بلاد مغرب الاقصى است . خاك شهر ريگ سرخ است و رودخانه‌اش آنچنان بزرگ است كه مدّ دريا از آن بالا مىآيد . « 3 » ابن بطوطه سياح معروف قرن هشتم هجرى مىنويسد : از اصيلا به سلا رفتم و از آنجا به سوى مراكش حركت كردم . ابن بطوطه وصفى دربارهء شهر سلا ندارد ، جز آنكه چند بار به آنجا رفته و از آنجا به

--> ( 1 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 238 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 231 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 175 .