حسين قرچانلو
370
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
مرگ ادريس دوم در 213 ق / 828 - 829 م و تقسيم مملكت او ، شاله و سلا و از مور و تامسنا و هرچه از قبايل بدان پيوسته بود به عيسى بن ادريس تعلق گرفت . « 1 » مقدسى شهر سلا را جزء شهرهاى ناحيهء فاس برشمرده است . « 2 » در 389 ق / 998 - 999 م بنى يعلى بن محمد يفرنى به جنگ فرزندان زيرى بن عطيه به ناحيهء سلا لشكر كشيد و پس از نبردى آنجا را از دست فرزندان زيرى درآورد . « 3 » بكرى در نيمهء اول قرن پنجم هجرى در وصف سلا مىنويسد : . . . وادى سلى كه در آن شهرى است قديمى و آثار باقىمانده از قديم در آن است كه شلّه ناميده مىشود و در ناحيهء مشرق وادى سلى بر كنار دريا غار بزرگى است و در بالاى آن دهانههاى چاههايى است و پشت آن غار كشتزارى است . « 4 » به نوشتهء ادريسى شهر سلا ( در زمان او ) شهر جديدى است و در ساحل دريا واقع است و در گذشته شهر شاله و در دو ميلى دريا بوده و محل آن در ساحل رود اسمير « 5 » كه اكنون ( زمان ادريسى ) شهر سلاى جديد متصل به آن ( شهر قديم ) قرار دارد و آنجا محل ريزش رود به دريا بوده است . شهر شالهء قديمى اكنون ( زمان ادريسى ) خراب است و بقاياى ساختمانهاى بلند و معبدهاى رفيع آن وجود دارد . به اين ويرانيها عماراتى نيز پيوسته است و كشتزارها و مراتعى دارد كه محل چراى چارپايان مردم سلاى جديد است . سلاى جديد در ساحل درياى نمك بر بلندى واقع است كه هيچكس را قدرت رفتن به آن نيست . شهر بازارهاى پررونق و ارزان و بازرگانى و دخل و خرج زياد دارد و مردم آنجا ثروتمندند و وضع آنها همواره رو به بهبود است . غذا و خوراكى در آنجا زياد است و به آسانى به دست مىآيد و قيمتها بسيار ارزان است . شهر تاكستانهاى بزرگ و مزارع غلات و باغهاى فراوان دارد ، و كشتيهاى مردم اشبيليه و ساير شهرهاى ساحلى در آنجا لنگر مىاندازند و انواع كالاها را مىآورند . مردم اشبيليه به آنجا روغن صادر مىكنند كه كالاى مهم آنهاست و از آنجا انواع خوراكيها و كالاها را مىخرند . كشتيها جز در سلا
--> ( 1 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 17 - 18 . ( 2 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 82 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 5 ، ص 220 . ( 4 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 87 . ( 5 ) . Smir