سبته ، « 1 » نام اسپانيايى آن ثئوتا « 2 » ( سئوتا ) ، شهرى در شمال غربى افريقا بر كنار تنگهء جبل الطارق و از متصرفات اسپانياست . در محل يك مهاجرنشين فنيقى قرار دارد . مدتها در تصرف روميها ، واندالها و دولت بيزانس و گوتها بود و سپس به تصرف مسلمانان درآمد . پرتغاليها در 1415 م آن را گرفتند و اين نخستين فتح پايدار اروپاييان در افريقا بود ؛ سپس در 1580 م ، به تصرف اسپانيا درآمد . اين شهر ، بندر تجارتى و ماهيگيرى مهمى به شمار مىرود . « 3 » چون طنجه به دست مسلمانان فتح شد ، جز سبته كه در انتهاى درياى مديترانه در شرق طنجه واقع بود ، چيزى در تصرف مسيحيان باقى نماند . سبته در اين روزها در تصرف اسپانيا بود و يكى از امراى گوت يا فرنگان كه كنت يوليان ناميده مىشد بر آن فرمان مىراند . « 4 » به نوشتهء عبد الله عنان : موسى بن نصير در تلاش بود كه سبته آن سنگر استقرار را فتح كند ؛ زيرا نمىخواست پشت باروهاى سبته درنگ كند . سبته به سبب استوارى باروهايش و به سبب هوشيارى فرمانرواى آن ، كنت يوليان همچنان در برابر فاتحان مقاومت مىورزيد . موسى بن نصير در انتظار فتح سبته بود تا سراسر افريقيه را از وجود دشمن پاك كرده باشد . در همين فكر و آرزو بود كه نامه‌اى از كنت يوليان به او رسيد مبنى بر اينكه به دست خود ، آن سنگر عظيم را تسليم كند و به دنبال فتح اسپانيا باشد . « 5 » ابن خرداذبه نخستين جغرافيادانى است كه از سبته نام برده مىنويسد : شهر سبته تا كنار الخضراء ( تنگه زقاق ) است و پادشاه سبته ، ليمان ( يوليان ) است . « 6 » ابن حوقل جهانگرد قرن چهارم هجرى كه شمال افريقا را درنورديده در وصف سبته مىنويسد : شهر باريكى در دهانهء درياست . باغها و مزارع فراوان دارد كه مردم از آنها استفاده مىبرند . آب شرب مردم از چاههايى كه در شهر و خارج شهر است تأمين مىشود كه بسيار گواراست . سبته بندرى قابل دسترس است و در آن شهر معادن مرجان

--> ( 1 ) . Sabta ( 2 ) . Teuta ( Ceuta ) ( 3 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 1257 . ( 4 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 345 ؛ تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ، ج 1 ، ص 23 . ( 5 ) . تاريخ دولتهاى اسلامى در اندلس ؛ ج 1 ، ص 23 ، 36 . ( 6 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 67 .