مردم آن مانند مردم هر جاى ديگر در انتظار بهره‌بردارى از فرهنگ و تمدنى بهتر بوده در آرزوى بهره‌بردارى بهتر از آن بودند ؛ اما فرهنگ اروپا ، چون دامى ، آنها را در خود فرو برد و دست و پا بسته اسير دام تزوير و حيلهء اروپاييان كرد . طنجه « 1 » ، نام باستانى آن تينگيس « 2 » شهر و بندرى در گوشه شمال غربى افريقا در كنار تنگه جبل الطارق و كرسى ايالت طنجه است . قسمت قديمى شهر بارو دارد و اروپاييان در حومه‌هاى پرباغ و بوستان آن زندگى مىكنند . شهر طنجه احتمالا از تأسيسات فنيقيان است . در دورهء روميان ، تينگيس نام داشته است . در 1471 م ، پرتغاليها آن را گرفتند ، سپس جزء جهيزيهء كاترين براگانزايى ، كه به همسرى چارلز دوم پادشاه انگلستان درآمد ، به انگلستان منتقل شد . در 1684 م ، انگلستان آن را به مراكشيها واگذاشت . در 1912 م كه مراكش تحت الحمايهء اسپانيا و فرانسه گشت ، وضع طنجه صورت مبهمى يافت . عاقبت در 1925 م ، اسپانيا و فرانسه و بريتانياى بزرگ منطقهء بين المللى طنجه را تأسيس كردند . در 1956 م طنجه دوباره به مراكش بازگشت . « 3 » بلاذرى مىنويسد : عبد الله بن زبير نقل كرد كه گفت ، عثمان بن عفان ما را به غزاى افريقيه فرستاد و در آن بطريقى بود كه سلطه‌اش از اطرابلس تا طنجه را شامل مىشد بلاذرى مىافزايد چون يزيد بن معاويه به خلافت رسيد ، عقبة بن نافع را به مقام خويش بازگردانيد و او به غزاى سوس ادنى كه پشت طنجه است ، رفت . . . سرانجام به سال هشتاد و نه هجرى در زمان وليد بن عبد الملك ، موسى بن نصير لخمى طنجه را فتح كرد و در آن منزل گزيد و او نخستين كسى بود كه در طنجه اقامت گزيد و در آنجا براى مسلمانان خطه‌اى را تحديد كرد . سواران او تا سوس ادنى رسيدند . « 4 » سپس موسى بن نصير كسى را كه كارگزار طنجه بود ، عزل كرد و طارق بن زياد را بر آنجا ولايت داد . « 5 » چون عبيد الله

--> ( 1 ) . Tanje ( 2 ) . Tingis ( 3 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 2 ، ص 1630 . ( 4 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 344 و فتوح البلدان ؛ ص 324 ، 329 و 332 . ( 5 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 345 .