مىپردازيم . در كنار جامع قرويين تا دروازه‌اى كه منتهى به راه شهر مكناس است ، اگر به خط مستقيم جلو برويم به محل سازندگان دلوهاى چرمين مىرسيم كه از اين دلوها در منازل و چاههاى آب استفاده مىشود . بعد به سازندگان ظروف مخصوص نگهدارى آرد و گندم مىرسيم كه حدود سى دكان است . بعد به قفل‌سازان و سپس به سازندگان نعلهاى خشن براى كشاورزان و مردم مىرسيم كه حدود پانزده دكان متعلق به آنهاست . سپس به سازندگان سپر و زره‌پوش كه در كنار راه افريقيه است مىرسيم . بعد جايگاه لباس‌شويان است كه حدود بيست دكان دارند . غير از اين بازارها كه نام برديم در سطح شهر فاس دويست دكان نيز در كوچه‌ها و برخى بازارچه‌ها وجود دارد . مغازه‌هايى هم در محلات شرقى و غربى شهر و در برابر مدرسهء سلطان ابو عنان است . لئون مىگويد : بازارهاى شهر فاس همانند شهركى داراى ديوار دو جداره‌اى است و در آن ( ديوار ) دوازده دروازه وجود دارد كه در برابر هر دروازه زنجيرى آويخته‌اند كه مانع ورود اسب و ساير چارپايان به داخل بازار مىشود . بازار بزرگ فاس پانزده محله دارد كه دو محلهء آن مخصوص خرّازى فروشهاست كه پوشاك براى اشراف ( شهر ) نيز تهيه مىكنند و صنعتگران و سپاهيان و طبقه پايين جامعه قادر به تهيهء لباسهايى مانند آنها در سطح آنها نيستند . دو محله از محلات اين بازار مخصوص بازرگانان لباسهاى حرير است . در محله‌اى فروشندگان زمام و لگام اسب و نشانهاى زيبا يعنى « يراق » كه به اسب مىآويزند ، هستند ؛ برخى از آنها هم حريرهاى رنگارنگ براى تزيين لباس و متكا و تشك و غيره مىفروشند ، كه حدود پنجاه مغازه دارند و برخى از اين بازرگانان كمربندهاى پشمى زنانه درست مىكنند كه بسيار ضخيم و خشن است و برخى هم كمربندهاى حرير و طنابهاى كلفت حرير براى بستن كشتيها درست مىكنند . « 1 » شايان ذكر است كه اوصاف لئون دربارهء دوره‌اى از شهر فاس است كه اروپاييان تازه قدم به افريقا گذاشته و در فكر استعمار و استثمار سرزمينهاى شمال افريقا بودند ؛ بنابراين ، جسته گريخته ، كمى از فرهنگ و تمدن اروپايى را به قاره‌اى وارد كردند كه

--> ( 1 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 239 - 241 .