حسين قرچانلو

323

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

شهر در محل پاسگاه رومى و سكرا « 1 » ساخته شده است . « 2 » بسكره در واقع دومين شهر ناحيهء زاب است . طبق گفتهء ابن خلدون ، بسكره مركز بلاد ريغ است و بيش از سيصد روستا داشته است . قبل از تسلط ادريسيان بر بسكره ، اين شهر از آن فرزندان محمد بن يحيى از قبيلهء رياح از بنى هلال بن عامر بوده است . پس از مرگ ادريس دوم و تقسيم مملكت او ميان فرزندانش ، بسكره سهم قاسم بن ادريس گرديد . « 3 » در 286 ق / 899 م جنگى ميان ابو العباس بن ابراهيم بن احمد اغلبى و قبيلهء بنى بلطيط كه در بسكره بودند ، درگرفت ، ابو العباس گروه آنان را پراكنده ساخت و بيشمارى از ايشان را كشت ؛ ولى سرانجام ميانشان صلح شد . « 4 » مقدسى ، بسكره را از شهرهاى ناحيهء زاب نيز برشمرده است . « 5 » بكرى در وصف بسكره مىنويسد : ناحيه‌اى است كه شهرهاى بسيار دارد و مركز آن نيز شهر بسكره است كه شهرى است بزرگ با نخلستانهاى فراوان و درختان زيتون و انواع ميوه‌ها . شهر ، ديوار و جامعى بزرگ و مساجد بسيار و بازارها و گرمابه‌ها دارد و به دور آن خندقى است . اطراف شهر باغهاى فراوان است كه اين باغها همانند جنگلى بزرگ آن را احاطه كرده است . انواع خرما در بسكره وجود دارد كه نوع معروف آن كسباست . اطراف بسكره ربضهايى است . بسكره دروازه‌هاى متعدد دارد ؛ از جمله : باب المقبره ، باب الحمام و باب الثالث كه ساكنان اطراف آن از مولدون ( تازه مسلمانها ) هستند . اطراف شهر قبايل بربر سدراته ، بنو مغراوه ، بنى خزر و بنى يزمرتى سكونت دارند . داخل شهر بسكره چاههاى آب بسيار گوارايى است ؛ از جمله چاهى كه در مسجد جامع شهر واقع است و آبش پايانى ندارد . داخل شهر نيز باغهايى است كه با چاههاى آب داخل شهر آبيارى مىشود . در كنار شهر كوه نمكى است كه سنگ نمك بسيار خوبى دارد . شرب مردم بسكره از رود بزرگى است كه در درون شهر جارى است و از كوههاى اوراس

--> ( 1 ) . Veskera ( 2 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 429 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 5 ، ص 38 و 97 و ج 3 ، ص 17 - 18 . ( 4 ) . البيان المغرب ، ج 1 ، ص 131 . ( 5 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 315 .