و آبادى ملشون سرچشمه مىگيرد . « 1 » به نوشتهء ادريسى : بسكره قلعهء بلندى است كه از گل ساخته شده و در آن بازارى است كه آبادانى قلعه به آن است و در آن بازار انواع خرما وجود دارد . « 2 » در 618 ق / 1221 - 1222 م السيد ابو زيد ، از موحدين ، به دنبال ابن غانيه كه به زاب گريخته بود رفت و او را در شهر بسكره شكست داد و شهر را بگرفت . « 3 » ياقوت مىنويسد : بسكره شهرى است در مغرب از نواحى زاب كه ميان آن و قلعهء بنى حماد دو مرحله راه است . در آن شهر خرما و نيشكر خوبى وجود دارد . اوصاف ديگرى كه ياقوت در اين خصوص نقل كرده ، تكرار گفته‌هاى بكرى است . « 4 » ابو الفداء در قرن هشتم هجرى از قول ابن سعيد مغربى مىنويسد : بسكره مركز بلاد زاب است . چند ناحيه با نخلستانها و مزارع بسيار دارد . از بسكره خرماى نيكو به تونس و بجايه مىبرند . « 5 » لئون افريقى در قرن دهم هجرى در وصف بسكره مىنويسد : شهرى باستانى است كه روميان ساختند و پس از خرابى ، به دست سپاهيان مسلمان تجديد بنا شد و اكنون شهرى آباد و گرد آن ديوارى آجرى است . ساكنان آن مردمى باادب ، ولى فقيرند ؛ زيرا در اراضى كشاورزى آنان جز خرما درختى نمىرويد . رؤساى بسيارى بر اين شهر حكومت كرده‌اند . مدتى زير سلطهء شاه تونس بود تا آنكه آن پادشاه « پادشاه عثمان ، كه نام او ابو الحسن عثمان بود ، در شوال 893 ق / 1488 م » درگذشت . شهر به دست امراى محلى افتاد و ديگر شاه تونس بر آنجا تسلطى نيافت . در شهر عقربهايى است كه نيش آنها كشنده است ؛ به همين روى ، مردم در تابستان به خارج از شهر مىروند . « 6 » الجزيره شهرى است در شمال الجزاير و كرسى آن و از بنادر مهم افريقاى شمالى . نام الجزاير از جزاير بنى مزغنّان گرفته شده است . اين سرزمين از آغاز تاريخ ، مسكن بربرها بوده و چندين بار مورد هجوم كشورگشايان واقع شده است . نخستين مردمى كه به آنجا هجوم آوردند فنيقيها بودند كه در قرن 12 ق . م مهاجرنشينهايى در سواحل الجزاير

--> ( 1 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 52 . ( 2 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 264 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 5 ، ص 205 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 422 . ( 5 ) . تقويم البلدان ؛ ص 185 . ( 6 ) . وصف افريقيا ؛ ج 2 ، ص 138 - 139 .