حسين قرچانلو
322
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
كاخ طبنه قديمى است و بر روى صخرهها با آهك ( و گچ ) بسيار بنا شده است . واليان و كارگزاران در اين كاخ سكونت مىكردند . اين كاخ از سمت قبله به باروى شهر چسبيده است و در آنجا دروازهاى آهنين است . شهر طبنه دروازههايى دارد كه از آن جمله است : باب خاقان ، باب الفتح كه در سمت غرب باب خاقان است و ميان اين دو دروازه پهنهء وسيعى است كه شهر را از اين دروازه تا آن دروازه جدا مىكند ، باب تهوذا كه در سمت داخل شهر است و خارج از شهر در برابر آن باب الفتح در بيشتر اين دروازهها آهنين است . همچنين به گرد محلى در شهر به نام فحص ديوارى كشيده شده است . كوچهها و نهرهاى آب شيرين خانههاى شهر را از هم جدا كرده است . در شهر ، بازارهاى بسيارى ، غير از آنچه در پهنهء وسيع ميان دو دروازهء باب خاقان و باب الفتح است ، وجود دارد و در اطراف شهر بوستانهايى است كه به حومه شهر نيز متصل است . در سمت شرقى شهر ، آرامگاهى است و نزديك به آن ، آبگير معروف به فرغان واقع است و از سمت مصلاى شهر ، نهر آبى به آن ( آبگير ) جارى است . « 1 » يك قرن بعد از بكرى ، ادريسى مىنويسد : طبنه ، شهر زاب است و آن ، شهرى است زيبا و پرآب با باغستان و كشت و زرع . محصول آن پنبه و گندم و جو است . خرماى آن بسيار است و ساير ميوهها نيز در آنجا يافت مىشود . به گرد شهر ديوارى از گل است و مردم آن مردمى به هم آميختهاند . صنايع و بازرگانى در آنجا رونق بسيار دارد . « 2 » ياقوت در قرن هفتم و ابو الفداء در قرن هشتم هجرى در وصف طبنه ، به ترتيب ، به گفتههاى بكرى و ادريسى استناد كردهاند . « 3 » بسكره يا بسكرى « 4 » شهر واحهء بسكرى در جنوب شرقى الجزاير ، كنار حاشيهء شمالى صحراى افريقاست . آسمانش پيوسته آبى و زمستانش ملايم است و به همين جهت از تفريحگاههاى زمستانى است . از 1844 م پايگاه نظامى فرانسه بوده است . اين
--> ( 1 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 50 - 51 . ( 2 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 263 . ( 3 ) . معجم البلدان ؛ ج 4 ، ص 21 و تقويم البلدان ؛ ص 185 . ( 4 ) . Beskra