زياد بن سهل بر زيادة الله بن اغلب شورش كرد و چند روزى باجه را محاصره كرد . « 1 » به نوشتهء يعقوبى : از باجه تا شهر قيروان سه منزل راه است و شهر باجه شهرى است بزرگ با ديوارى كهن از سنگ بر گرد آن . قومى از سپاهيان قديم بنى هاشم و قومى از عجم در آن ساكنند . نزديك باجه نيز قومى از بربر زندگى مىكنند كه آنان را وزداجه گويند كه نسبت به ابن اغلب نافرمانند . « 2 » ابن حوقل كه خود شهر باجه را ديده ، در وصف آن مىنويسد : شهرى است باستانى و قديمى ، پر گندم و جو . غلات و زراعتى دارد كه مانند آن به خوبى جنس ، در تمام سرزمين مغرب وجود ندارد . باجه ، هوايى خوب و رفاه فراوان دارد و شهرى گشاده و جايگاه سلطان است . به بازرگانان و كشاورزان آن ، سود فراوانى عايد مىشود . « 3 » مقدسى ، باجه را جزو شهرهاى افريقيه نام برده و مىنويسد : ميان قيروان و دريا واقع است . غلّه و خيرات بسيار دارد . چشمه‌اى با آب روان در ميان شهر است . « 4 » به نوشتهء بكرى : باجه شهرى است بزرگ ، پر از نهرهاى آب جارى كه بر دامنه كوه عين شمس واقع است . اين كوه ، گرداگرد شهر به شكل طيلسانى است . در شهر ، چشمه‌هاى آب گوارا وجود دارد و از آن جمله است چشمهء عين شمس كه زير باروى شهر و دروازهء آن كه منسوب به همان چشمه است جارى است . شهر ، غير از اين دروازه ، دروازه‌هاى ديگرى نيز دارد . در داخل قلعهء شهر ، چشمه ديگرى جارى است كه آبى فراوان و گوارا دارد . آن قلعه - كه گفته‌اند از زمان عيسى ( ع ) بوده از سنگهاى بزرگ و محكم بنا شده است . گردشهر ، حومهء بزرگى است . در مشرق آن قلعه و در مجاورت ديوار آن ، ربض مهدوم قرار دارد . در اين ربض ، مسجد جامعى با بناى محكم وجود دارد . ديوار شهر باجه از سنگهاى صاف بنا شده . در شهر ، پنج گرمابه است كه آب آنها از چشمه‌هاست . مهمانسراهاى فراوانى در شهر است كه سه تا از آنها بسيار وسيع است و خوراك فراوان براى فروش دارند . در خارج شهر نيز چشمه‌هاى فراوانى است كه به شمار نمىآيند . شهر باجه هميشه ابرى و پرباران و از نظر پاكى هوا و فراوانى باران ضرب المثل است . شهر ،

--> ( 1 ) . البيان المغرب ؛ ج 1 ، ص 97 . ( 2 ) . البلدان ؛ ص 128 . ( 3 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 76 . ( 4 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 312 و 322 .