ابو الفداء در قرن هشتم هجرى مىنويسد : مسلمانان از سوسه جزيرهء صقلّيه را گشودند . شهر بر زمينى است در دريا پيشرفته و به سبب استيلاى عرب ، ويرانه مانده است ؛ بارويى از خشت « 1 » و نيز بازارهاى كهن و مهمانسراها و حمامها دارد . « 2 » ابن بطوطه ، جهانگرد قرن هشتم هجرى كه هنگام مسافرت به مشرق از شهر سوسه عبور كرده ، مىنويسد : اواخر ذيقعده از تونس حركت كرديم و از راه ساحل دريا به شهر سوسه رفتيم . اين شهر كوچك و نيكو و بر كنار دريا ساخته شده است و با تونس چهل ميل فاصله دارد . از آنجا به شهر صفاقس رسيديم « 3 » . آخرين جغرافيادانى كه اوضاع و احوال شهرهاى شمالى افريقا را ديده و وصف كرده ، لئون افريقى است . او در وصف سوسه مىنويسد : شهرى بزرگ و باستانى است . روميان آن را در ساحل دريا بنا كرده‌اند . شهر درصد ميلى تونس واقع است . مسلمانان پس از فتح سوسه ، آنجا را ( براى مدتى ) پايتخت قرار دادند و كاخ فرمانرواى خود را كه امروز به صورت زاويه‌اى درآمده است ساختند . اطراف شهر ، ديوارهاى محكمى قرار گرفته و شهر ، مركزى نيكو دارد و در محل خوبى است . در گذشته آباد بوده و آثار خانه‌هاى زيادى در آن ديده مىشود . خارج شهر اراضى كشاورزى بسيارى است كه در آنها درخت زيتون و انجير كشت مىشده است . زمين اطراف شهر براى كشت گندم مناسب بوده ، ولى به لحاظ هزينهء زيادى كه بر زمينهاى زراعتى بسته بودند ، بهره‌بردارى از آنها مقرون به صرفه نبوده است . مردم سوسه پاك اعتقاد و نيكوكار و انسان‌دوست و غريب‌نوازند . پيش از اين ، بيشتر آنها به دريانوردى و تجارت دريايى مشغول بودند و به مشرق و تركيه سفر مىكردند . برخى در كشتيهاى جنگى ( به نام القرصنه ) كار مىكردند و برخى ديگر به نساجى و گاودارى و سفالگرى مشغول بوده‌اند ؛ اما امروز ( زمان لئون ) به علت ظلم و ستمى كه فرمانروايان آنجا بر مردم روا داشته‌اند ، سوسه خالى از جمعيت شده و جز چند خانوار ، ديگر كسى در آنجا زندگى نمىكند . « 4 »

--> ( 1 ) . اين در حالى است كه قبلا بكرى از ديوار صخره‌اى بلند آن سخن گفته بود . ( 2 ) . تقويم البلدان ؛ ص 193 . ( 3 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 10 . ( 4 ) . وصف افريقيا ؛ ج 2 ، ص 83 - 84 .