صفاقس « 1 » يا سفاقس « 2 » شهر و بندرى است قديمى در شمال كشور تونس ، در شمال افريقا بر ساحل شمالى خليج قابس . شهرى زيباست و اطرافش را ويلاها و باغها فراگرفته . امروز ، سه بخش اروپايى ( به‌طور عام ) و عرب‌نشين و فرانسوىنشين دارد . در حال حاضر ، صادراتش زيتون ، فسفات و اسفنج است . بقايايى از دورهء روميان دارد ، مسجد جامع آن در دورهء اسلامى به سال 275 ق ساخته شده است . « 3 » يعقوبى در نيمهء دوم قرن سوم هجرى مىنويسد : در ساحل دريا به شهرى روند كه به آن أسفاقس گويند . آب درياى شور به بارهء ( ديوار ) آن مىزند و در پايان ناحيهء ساحلى واقع است . « 4 » به نوشتهء ابن حوقل : صفاقس شهرى است كه محصول آن ، زيتون و روغن آن است كه مانند ندارد . روغن صفاقس به شام صادر مىشود . « 5 » مقدسى اندكى بعد از ابن حوقل ، اسفاقس را جزو شهرهاى افريقيه نام برده ، مىنويسد : اسفاقس و سوسه دو شهر دريايى هستند كه بارويى با آجر و گل دارند و از آب چاهها و آب‌انبارها مىآشامند . « 6 » بكرى در قرن پنجم هجرى در اوصاف سفاقس مىنويسد : شهرى است بر ساحل دريا با بارو و بازارهاى فراوان و مسجدها . جامعى دارد كه ديوارش از سنگ است . شهر ، گرمابه‌ها و كاخها و قلعه‌ها و كاروانسراهايى دارد كه ( بعضى از آنها ) بر ساحل دريا قرار دارند ؛ از آن جمله رباط بطوبة است كه مشرف بر شهر است و منارى بلند دارد كه با صد و شصت و شش پله بر آن بالا مىروند . ديگر ، رباط حبله و رباط ابى الغصن و رباط مقدمان و رباط اللوزه و رباط ريحانه است . صفاقس در ميان جنگلى از درختان زيتون واقع است و مردم مصر و مغرب و صقلّيه و روم روغن زيتون آنجا را خواستارند . صفاقس جايگاه كشتيهاست و هنگام جزر دريا ، كشتيها در جايى به نام الحماة مىمانند و هنگام مد دريا ، كشتيها به لنگرگاه بازمىگردند . بازرگانان از گوشه و كنار آفاق با كالاى فراوان براى دادوستد و خريد روغن زيتون به آنجا مىآيند و كار مردم صفاقس در شستشو و خشك كردن لباسها

--> ( 1 ) . Sfaqes ( 2 ) . Sfaks ( 3 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 1299 . ( 4 ) . البلدان ؛ ص 129 . ( 5 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 73 . ( 6 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 311 و 321 .