براى نگهبانى وجود دارد كه به صالحين و نيكوكاران آباد است . « 1 » در 442 ق / 1050 - 1501 م مردم قيروان و مردم سوسه با هم نزاع كردند ، چون هميشه ميانشان وحشتى موجود بود ، پس قيروانيها و سوسيها از يكديگر دعوتى كردند و دستهاى خود را با آب قرمزى تر كردند و دستار و عمامه خود را با آن مسح ( دست كشيدند ) كردند ، و در اين سال ابو الطاهر بن المعز عهده‌دار حكومت گرديد . در 445 ق / 1053 - 1054 م تميم بن معزّ بن باديس در شهر مهديه ولايت يافت ؛ ولى مردم سوسه با او سر ناسازگارى برداشتند . سوسه شهرى محكم و استوار بود ؛ به طورى كه ابو يزيد خارجى نيز پس از ماهها محاصره ، موفق نشد آن را بگشايد . « 2 » در 455 ق / 1063 م ، تميم بن معزّ شهر سوسه را گشود و مردم آن را كه قبلا نسبت به پدرش نفاق ورزيده بودند بخشود . « 3 » در 482 ق / 1089 م مالك بن علوى با مردم شهر سوسه جنگيد و گروهى از يارانش نيز به شهر داخل شدند ؛ ولى چيزى حاصل آنان نشد و بناچار از شهر خارج شدند و گريختند و گروهى از يارانش كشته و بعضى از آنها اسير گشتند . « 4 » ادريسى در قرن ششم هجرى در وصف سوسه مىنويسد : شهرى است پرجمعيت با كالاى فراوان و مسافرانى كه به آنجا مىروند . از آنجا كالاهاى فراوانى صادر مىشود كه مانند ندارد ؛ از آن جمله است انواع لباسها و دستارها كه منسوب به همانجاست و از بهترين و نفيسترين كالاهاى سوسه است . در سوسه بازارهايى آباد وجود دارد و آب آشاميدنى مردم آن ، از آبگيرى است كه بر گرد آن ديوارى سنگى و استوار كشيده‌اند . « 5 » در قرن هفتم هجرى ، ياقوت علاوه بر تأييد گفته‌هاى بكرى و ادريسى دربارهء سوسه ، مىنويسد : شهر بزرگى است در مغرب . در آنجا گروهىاند كه رنگشان گندمگون ( الصفره ) است . بيشتر مردم اين شهر بافندگانند و پارچه‌هاى گرانقيمت سوسى مىبافند كه در ديگر جاها مانند آن بافته نمىشود و قيمت يك دست لباس آن به ده دينار مىرسد . ميان سوسه و مهديه سه روز راه است . « 6 »

--> ( 1 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 34 - 36 . ( 2 ) . البيان المغرب ؛ ج 1 ، ص 279 و 293 . ( 3 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 299 . ( 4 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 301 . ( 5 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 302 - 303 . ( 6 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 281 - 282 .