سوسه ، بهترين گوشتها و ارزان است ؛ ميوهء آن ، بسيار و نعمتش فراوان است . بناى اين شهر قديمى است . معاوية بن حديج ، عبد الله بن زبير را با گروه بسيارى به آنجا فرستاد . از آن سو نيز پادشاه روم ، نقفور ، يكى از بطريقهاى روم را با سپاهى به مقابله با مسلمانان فرستاد . سرانجام ، مسلمانان بر سپاه روم پيروز شدند و روميان به هزيمت رفتند . در سمت راست راهى كه از شهر سوسه ، از دروازهء سمت قبله كه به باب قيروان معروف است - به سوى قيروان مىرود ، آرامگاهى است كه زيادة الله ديوار آن را بنا نهاده است . از ديگر آثار زيادة الله ، بازسازى مسجد جامع قيروان و بناى دژ شهر سوسه است . در خارج شهر سوسه ، رباطهاى متعدد ، همچنين مساجد و زوايايى براى صالحين و نيكوكاران بنا كرده بودند . در داخل شهر نيز پادگان بزرگى وجود داشت كه مانند خود شهر ، ديوارى مستحكم داشت و آن نيز رباطى بود كه جايگاه زاهدان و صالحان بود . درون شهر قلعه‌اى مستحكم قرار داشت ، معروف به القصبه كه به دار الصناعه متصل بود . شهر سوسه بر فراز تلّى بلند واقع بود و خانه‌هاى شهر از دور ديده مىشد . در پشت ديوار شهر ، معبد ( كليساى ) بزرگى وجود داشت به نام القنطاس . اين معبد چهار پلكان داشت كه از آنها به بالاى آن مىرفتند و نخستين چيزى بود كه از سمت دريا ديده مىشد . در سوسه بافندگى پارچه‌هاى پشمى رواج داشت . از جمله رباطهاى سوسه ، رباط المنستير است كه هرثمة بن اعين آن را در سال 180 ق بنا كرده است . منستير خانه‌هاى فراوان و آسيابهايى ساخته شده از سنگ داشت . همچنين آبگيرى داشت همانند قلعه‌اى بلند و محكم و استوار كه در دو طبقه ساخته شده بود . در آن رباط مسجدى بود كه هيچگاه از شيخ فاضل و خيرخواه خالى نبود . در منستير كاخى بزرگ و بلند وجود داشت و اطراف آن ، حومه‌اى وسيع بود و در وسط آن حومه ، قلعه‌اى بزرگ با ساكنين زياد و مسجدها و بناهاى بلند چند طبقه بود . در سمت قبلهء مسجد نيز حياطى وسيع بود كه در اطراف آن ، گنبدهاى بزرگى ساخته بودند و زنان نيكوكار در زير آنها گرد مىآمدند . به اين صحن ، گنبدهاى جامع مىگفتند . مسجد جامع شهر نيز مستحكم و استوار بود و همهء آن از سنگ مرمر ساخته شده و در آن چوبى به كار نرفته بود . منستير گرمابه‌هاى فراوان دارد . نزديك شهر ، كشتيهاى بزرگ ، نمك بار مىكنند و به شهرها مىبرند . در آنجا پنج رباط ( پادگان )