داشت و در آن ، دو كارخانه بزرگ دراز بود كه اسباب و لوازم كشتيها در آن قرار داشت . عبيد الله در اطراف مهديه ربضها بنا كرد كه از آن جمله ربض زويله بود . ديگر ، ربض الحمى كه جايگاه لشكريان افريقيه از عرب و بربر بود . هنگامى كه القائم بامر الله با ابو يزيد وارد پيكار شد ، شهر صبره را كه متصل به قيروان بود ، محل سكونت خود قرار داد ؛ ولى بعد از او پسرش ، معد ، بيشتر در حومه‌هاى مهديه سكونت گزيد . « 1 » در زمان ادريسى ، قرن ششم هجرى ، نورماندها بر مهديه تسلط يافتند و پادشاهشان ، رجار ، عاملى در شهر مهديه منصوب كرد . شهر مهديه جايگاه كشتيهايى بوده كه از حجاز و بلاد مشرق و مغرب و اندلس و سرزمين روم ، و غير از آنها ، بدانجا وارد مىشدند و كالاهاى بسيارى را از آنجاها مىآوردند . در اين زمان ( زمان ادريسى ) مهديه از اهميت افتاده و لنگرگاه و پيش‌بندر شهر قيروان است . در اطراف شهر باغها و بوستانهايى است و ميوه از ديگر جاها به اين شهر مىآورند . از كاخهاى آنجا ، مجموعه‌اى از سه كاخ بوده به نام منستير كه بعد از ورود اعراب به آنجا چيزى از آنها ، حتى درخت و عمارات باقى نماند « 2 » و اكنون ( زمان ادريسى ) منستير محل دفن مردگان مهديه است ؛ اموات را با قايقها به آنجا مىآورند و دفن مىكنند و سپس به شهر بازمىگردند . مهديه امروز از دو شهر مهديه و زويله تشكيل شده است . مهديه محل سكونت سلطان و سپاهيانش و كاخ سلطان زيبا و محكم و استوار است . قبل از آنكه پادشاه بزرگ ، رجار ، آنجا را در 543 ق / 1148 - 1149 م فتح كند ، مهديه پايتخت پادشاهان بوده و قبل از فتح ، حسن بن على بن يحيى بن تميم بن معز بن باديس بن منصور بن يلّقين زيرى بر آن فرمانروايى مىكرده است . زويله نيز بازارهاى زيبا و محكم بنا و خيابانهاى وسيع دارد . مردمش بازرگانان ثروتمند و شريف و صاحب فهم و ادراك و زيركىاند . مردم لباس سفيد مىپوشند و به زيبايى آن اهميت مىدهند . بازرگانى آنان بسيار و روش ايشان در تجارت پسنديده است .

--> ( 1 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 29 - 31 و المعجب ؛ ص 349 - 350 و معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 231 . ( 2 ) . ظاهرا اشاره به حملهء اعراب بنى هلال و سليم و رياح در دوران المستنصر فاطمى دارد .