كرده است و با اين وصف ، آنان زندگى سختى را مىگذرانند و من ( لئون ) اين وضع را در سفرم از تونس به نوميديا ( در 922 ق / 1516 م ) مشاهده كردم . « 1 » مهديه « 2 » شهر و بندرى است اسلامى در شمال كشور تونس ، در ساحل درياى مديترانه و با شهر قيروان حدود 60 ميل فاصله دارد . به نوشتهء ابن خلدون : عبيد الله مهدى آهنگ آن كرد كه بر ساحل دريا شهرى بنا كند كه چون دژى خانوادهء او را از آسيبها در امان دارد ؛ زيرا بر دولت خود از خوارج بيمناك بود . حكايت كنند كه او مىگفت : اين شهر را بنا كردم تا اولاد فاطمه ( س ) را ساعتى در روز در درون خود محافظت كند و به آنها نشان دهم كه صاحب الحمار ( اشاره به ابو يزيد خارجى ) در عرصهء آن به كجا مىايستد . در ساحل دريا شبه جزيره‌اى بود كه مانند دستى كه به بازو پيوسته باشد ، به خشكى پيوسته بود . عبيد الله مهديه را در آنجا پىافكند و آن را دار الملك خود قرار داد . وى بر گرداگرد آن بارويى استوار كشيد و دروازه‌هايى بزرگ و آهنين كه وزن هر لنگه در آن صد قنطار بود ، بر آن نهاد . بناى شهر در پايان سال 303 ق / 915 - 916 م آغاز شد . عبيد الله فرمود تا در كوه مكانى براى ساختن كشتى كندند كه گنجايش نهصد كشتى داشت ؛ و در درون زمين انبارهايى جهت ذخيرهء طعام و آب‌انبارها جهت ذخيرهء آب ترتيب داد و در آن ، كاخها و خانه‌ها ساخت . بناى شهر در 306 ق / 918 - 919 م به پايان رسيد . « 3 » اصطخرى كه مقارن فاطميان شمال افريقا بوده ، در وصف پايتخت آنان ، مهديه ، مىنويسد : « شهرى كوچك است ، عبيد الله بنا كرده است ؛ آنگاه كى مغرب را به تغلب فرو گرفت و نامش او نهاد و بر كنارهء درياست » . « 4 » بعد از مرگ عبيد الله مهدى ، ابو يزيد خارجى در ناحيهء جبل اوراس خروج كرد . او بر خر سوار مىشد و شيخ المؤمنين لقب داشت . بعدها ، خرى خاكسترى رنگ به او دادند كه همواره بر آن سوار مىشد و بدين جهت صاحب الحمار لقب يافت . صاحب الحمار چند بار بر مهديه حمله برد و حتى

--> ( 1 ) . وصف افريقيا ؛ ج 2 ، ص 87 و 90 . ( 2 ) . Mahdiyya . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 53 . ( 4 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 40 .