در مغرب آن است . در آنجا آرامگاهى به نام آرامگاه سوق الاحد واقع است . كنار اين دروازه و خندق اطراف آن ، آبگيرى وسيع به نام غدير الفحّامين قرار دارد و حومهء مرضى در خارج از شهر است و در سمت قبلهء ربض المرضى ، درياچهء نمك بزرگى است كه از آن نمك فراوانى گرفته و به شهرهاى مجاور صادر مىشود . مسجد جامع تونس رفيع البنيان است و بر دريا سايه انداخته ؛ گويى بر آن نشسته است . در شهر ، بازارهاى بسيار پر از كالاهاى شگفت است . در شهر تونس پانزده گرمابه و مهمانخانه‌هاى بسيار است . راهروها و ستونهاى اطراف مسجد تونس ، همه از سنگ مرمر زيباست و بر ديوار آن ، دو لوحه نصب شده و لوحهء سومى كه بر خلاف آن دو لوحه است ، بر بالاى آستانهء در مسجد است . شهر تونس جايگاه علم و فقه است و گروه زيادى از قضات از اين دار العلم به قضاوت در افريقيه پرداخته‌اند ؛ با وجود اين ، شهر تونس معروف به قيام كردن عليه امراست و شايد مردم آن حدود بيست بار قيام كرده‌اند . در تونس ، ظرفهاى آبى از خزف ( سفال ) معروف به ريحيه ساخته مىشود كه بسيار سفيد و در نهايت ظرافت و همانند شيشه شفاف است و در همهء دنيا مانند آن نيست . تونس بهترين ميوه‌ها را دارد ؛ از جمله بادامى به نام فريك كه بسيار خوشمزه است و دانه‌هايى درشت دارد ، و انارى كه پوستى نازك و طعمى خوش دارد و دانهء آن هسته ندارد ، و گلابىاى خوش طعم و خوشبو و خوش شكل و انجير خارمى بزرگى به اندازهء گردو . از درياچهء شهر انواع فراوانى ماهى صيد مىشود كه در خوش طعمى در جاى ديگر وجود ندارد و بعضى از انواع آن ، به عبانق ، منكوس و بقوس معروف است . « 1 » ادريسى كه در قرن ششم هجرى تونس را ديده در وصف آن مىنويسد : شهر در ميان خليجى قرار دارد و درياچه‌اى عميق به پهناى شش ميل و درازاى هشت ميل گرد آن است و به وسيله دهانه‌اى به دريا اتصال دارد كه به آن فم الوادى گويند . در شش ميلى دريا ، كانالى حفر كردند موسوم به رود و آب دريا را به آن حفره هدايت كرده‌اند . اين درياچه ( كانال حفارى شده ) به اندازهء چهار قامت عمق دارد و در قسمت انتهايى ، نهرى به آن مىريزد كه وسيع و عميق است و وقور نام دارد و

--> ( 1 ) . المغرب فى ذكر بلاد افريقيه و المغرب ؛ ص 37 - 41 و معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 60 - 61 .