قيروان رفت . « 1 » در 116 ق / 734 م عبيد الله بن حبحاب مسجد جامع تونس و دار الصناعهء آن را بنا كرد . « 2 » در 195 ق / 810 - 811 م عمران بن مجالد ربعى بر ابراهيم بن اغلب شورش كرد . « 3 » در 209 ق / 824 - 825 م منصور طنبذى در شهر تونس بر زيادة الله اوّل اغلبى شورش كرد و در چند جنگ پيروز شد . در 218 ق / 833 م ، فضل بن ابى العنبر بعد از آنكه از سپاه زيادة الله شكست خورد ، در شهر تونس قيام كرد و شهر را به تصرف خود درآورد ؛ ولى سپاه زيادة الله شهر را گشودند و فضل و بسيارى از يارانش را كشتند . « 4 » در 234 ق / 848 - 849 م عمرو بن سليم تجيبى در تونس قيام كرد . ابن اغلب ، خفاجة بن سفيان را به سركوبى او فرستاد ، ولى او پيروزى به دست نياورد . در 246 ق / 860 - 861 م ابو ابراهيم احمد بن محمد بن اغلب آبگير بزرگى را بر كنار دروازهء تونس حفر كرد ؛ ولى ناتمام ماند تا اينكه در 248 ق / 862 - 863 م بناى آن كامل شد . « 5 » ابن خرداذبه مىنويسد : تونس در تصرف ابن اغلب است . ميان افريقيه و تونس دو مرحله راه با قاطر است . نام اين شهر ، قرطاجنّة است و در ساحل دريا واقع شده و بارويى به محيط 21 هزار ذراع دور آن كشيده‌اند . « 6 » يعقوبى معاصر با ابن خرداذبه در وصف تونس مىنويسد : شهر بر ساحل درياست و در آن كارخانه‌اى است . تونس باره‌اى ( ديوارى ) از خشت و گل دارد و باره‌اش از طرف دريا با سنگ بنا شده است . مردم آن عليه زيادة الله بن اغلب قيام كردند ؛ زيادة الله با آنان جنگيد و چون بر ايشان پيروز شد ، باره شهر را ويران ساخت . از ساحل تونس به جزيرهء اندلس مىروند . « 7 » در 289 ق / 901 - 902 م ابو العباس ابراهيم بن اغلب از تونس به قصد ابو عبد الله شيعى حركت كرد و به تازورت رفت ، ولى به دست فرزندش ، زيادة الله سوم ، كشته شد . « 8 » در 333 ق / 944 - 945 م القائم بامر الله فاطمى سپاهى به سردارى ميسور الخصى براى سركوبى ابو يزيد خارجى روانه كرد و سردار

--> ( 1 ) . فتوح مصر و اخبارها ؛ ص 369 - 370 . ( 2 ) . البيان المغرب ؛ ج 1 ، ص 51 و 79 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 278 . ( 4 ) . البيان المغرب ؛ ج 1 ، ص 98 ، 100 و 105 و تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 281 . ( 5 ) . البيان المغرب ؛ ج 1 ، ص 110 و 113 . ( 6 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 66 . ( 7 ) . البلدان ؛ ص 127 - 128 . ( 8 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 46 .