يارانش تيغ در ميان خوارج نهاد و در نيمهء سال 155 ق / 771 - 772 م به شهر قيروان در آمد . پس از مرگ يزيد بن حاتم در 170 ق / 786 - 787 م هارون الرشيد ، فرزندش داوود را به افريقيه فرستاد . او نيز كارى از پيش نبرد . سرانجام ، هارون برادرش ، روح بن حاتم را در سال 171 ق / 787 - 788 م به افريقيه فرستاد . در روزگار او افريقيه كاملا آرام بود . پس از مرگ روح بن حاتم ، هارون الرشيد ، فضل بن روح را به جاى پدرش به افريقيه فرستاد . او در 177 ق / 793 - 794 م وارد قيروان شد ؛ ولى سرانجام در اواسط 178 ق / 794 - 795 م به دست خوارج به قتل رسيد . پس ، هارون ، هرثمة بن اعين را به جاى او والى افريقيه كرد . هرثمة در 179 ق / 795 - 796 م به قيروان وارد شد ، مردم را امان داد و قصر بزرگى در منستير بنا كرد و به گرد شهر طرابلس به سمت دريا بارويى كشيد . هرثمه كه افريقيه را سرزمينى پرآشوب ديد از رشيد خواست كه او را از حكومت افريقيه معاف دارد . هارون او را بر كنار كرد و يكى از بركشيدگان خويش به نام محمد بن مقاتل عكّى را كه مردى بدسيرت بود ، به افريقيه فرستاد . او در رمضان 181 ق / 797 - 798 م به افريقيه داخل شد ، لكن سپاهيان به خلافش برخاستند . تمّام بن تميم تيمى در 183 ق / 799 م بر عليه او شورش كرد . در 184 ق / 800 م ، هارون الرشيد با اشارت هرثمة بن اعين ، منشور امارت افريقيه را به نام ابراهيم بن الاغلب كرد . او در اواسط 184 ق / 800 م به قيروان آمد و به ضبط امور پرداخت . « 1 » از اين تاريخ دوران حكومت واليان بر افريقيه خاتمه مىيابد و دوران فرمانروايى نيمه مستقل اغلبى بر افريقيه آغاز مىشود . ابراهيم بن اغلب در آبادى و عمران افريقيه كوشيد و باروى شهر قيروان را از نو و شهر عباسيه را نزديك قيروان بنا كرد و همهء متعلّقات خود را بدانجا برد . « 2 » اغالبه در زمان زيادة الله اول ، يكى از مقتدرترين و نيرومندترين امراى اغلبى ، به فتح صقلّيه كه در تصرف بيزانسيان بود ( 217 ق / 836 م ) پرداختند . آنان ناوگان وسيعى ترتيب دادند كه مايهء تفوق ايشان در مديترانه مركزى شد . امراى اغلبى به عمارت كردن و ساختن بنا نيز شور و شوقى داشتند . زيادة الله اول ، مسجد بزرگ قيروان را دوباره ساخت و ابراهيم بن احمد اغلبى مسجد

--> ( 1 ) . همان ؛ ج 3 ، ص 273 - 277 . ( 2 ) . همان ؛ ج 3 ، ص 277 - 287 .