بزرگ تونس را تجديد بنا كرد . علاوه‌بر اين ، آثار بسيار براى آبيارى و كشاورزى ، خاصه در نواحى جنوب افريقيه كه چندان حاصلخيز نبود ساخته شد . ابن خرداذبه كه از مغرب و افريقيه با هم نام مىبرد مىنويسد : تونس در تصرف ابن الاغلب است و ميان افريقيه و تونس با قاطر دو مرحله راه است . نام شهر تونس قرطاجنّه است كه در ساحل دريا واقع شده و بارويى با محيط 21 هزار ذراع دور آن كشيده شده است . « 1 » يعقوبى از افريقيه با نام افريقا نام برده مىنويسد : نخستين كس كه به سرزمين افريقا درآمد عبد الله بن سعد بن ابى سرح بود . وى در خلافت عثمان بن عفّان در سال سى و شش هجرى آنجا را فتح كرد . « 2 » در 296 ق / 908 - 909 م ابو عبد الله شيعى به افريقيه آمد ؛ مردم قيروان به ديدارش شتافتند و با او به نام عبيد الله مهدى بيعت كردند . « 3 » عبيد الله مهدى تا 303 ق / 915 - 916 م در قيروان بود ؛ آنگاه شهر مهديه را در دو منزلى جنوب قيروان در افريقيه بنا نهاد و اين شهر تا سال 543 ق / 1148 - 1149 م همچنان معمور بود . « 4 » اصطخرى ، طرابلس غرب را از نواحى افريقيه دانسته مىنويسد : ولايت تاهرت از افريقيه است . پادشاهان افريقيه و برقه از فرزندان ابن اغلب بودند . « 5 » قدامة بن جعفر ، معاصر اصطخرى ، مىنويسد : از اليس « 6 » تا دروازه شهر قيروان كه شهر افريقيه است ، بيست و چهار ميل راه است « 7 » و همين جغرافيادان در جاى ديگرى از كتابش مىنويسد : نخستين مرز مغرب افريقيه و به قيروان مشهور است . « 8 » مسعودى ضمن وصف اقاليم هفتگانهء زمين ، اقليم سوم را مصر و افريقيه نام برده است . « 9 » از اين گفته مسعودى مستفاد مىشود كه افريقيه شامل مغرب نيز بوده است چون در وصف اقاليم ديگر در كتاب او نامى از مغرب ديده نمىشود . صاحب حدود العالم ، افريقيه را برابر مغرب گرفته ، مىنويسد : قيروان شهرى عظيم است و اندر

--> ( 1 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 5 و 66 . ( 2 ) . البلدان ؛ ص 126 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 292 . ( 4 ) . تاريخ سياسى اسلام ؛ ج 3 ، ص 502 . ( 5 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 40 ، 42 و 47 و صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 71 و 93 . ( 6 ) . Alys ( 7 ) . كتاب الخراج ؛ ص 98 . ( 8 ) . همان ؛ ص 188 . ( 9 ) . التنبيه و الاشراف ؛ ص 31 .