عبد الله بن حبحاب يا به روايت ابن عذارى ، عبيد الله بن الحبحاب را به ولايت افريقيه و مغرب گمارد . « 1 » پس از عزل ابن حبحاب ، كلثوم بن عياض قشيرى ولايت افريقيه يافت ؛ وى در 123 ق / 740 - 741 م به آنجا رفت و كشته شد و پس از وى هشام بن عبد الملك ، حنظلة بن صفوان كلبى ، برادر بشر بن صفوان را ولايت افريقيه داد . او با خوارج آنجا نبرد كرد و در همان ديار بمرد . چون حكومت به وليد بن يزيد بن عبد الملك رسيد ، عبد الرحمن بن حبيب فهرى با او به مخالفت برخاست و بر افريقيه مسلط شد . او تا زمان مروان بر افريقيه فرمان راند و چون مروان بن محمد خلافت يافت ، عبد الرحمن بن حبيب به وى نامه نوشت و فرمانبردارى آشكار ساخت و هدايايى براى او فرستاد . پس از مرگ عبد الرحمن ، بربرها و اباضيان كه از خوارج بودند بر آنجا غلبه كردند . در زمان عباسيان ، در اواخر خلافت ابو العباس سفّاح ، محمد بن اشعث خزاعى با هفتاد هزار و به قولى با چهل هزار تن به عنوان والى به افريقيه آمد و چهار سال بر آن بلاد حكومت كرد و شهر قيروان را مرمت كرد . مردم قيروان و سپاهيان مقيم شهر بر او تاختند و او به كمك خراسانيان بر مردم چيره شد . منصور ، محمد بن اشعث خزاعى را عزل كرد و به جايش عمر بن حفص بن عثمان بن قبيصه ( معروف به هزار مرد ) را ولايت افريقيه داد ؛ او همان است كه هزار مرد ناميده مىشد و مورد تحسين منصور عباسى بود . « 2 » ابن خلدون مىنويسد : هزار مرد سه سال به انتظام امور افريقيه پرداخت . سپس براى ساختن باروى شهر طبنه راهى آن شهر شد . در زمان عمر بن حفص خوارج صفريه و اباضيه شورش كردند . ابو حاتم خارجى با سپاه اباضيه شهر قيروان را محاصره كرد و چندان محاصره را سخت كرد كه عمر بن حفص به تنگنا افتاد و بناچار دل بر هلاك نهاد و به جنگ بيرون رفت و در اواخر سال 154 ق / 770 - 771 م به قتل رسيد . « 3 » پس از آن ، منصور عباسى ، يزيد بن حاتم بن قبيصة بن المهلب بن ابى صفره را با شصت هزار جنگجوى به افريقيه فرستاد . يزيد بن حاتم در افريقيه بر خوارج تاخت و به انتقام خون

--> ( 1 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 51 و همان ؛ ص 333 . ( 2 ) . فتوح البلدان ؛ ص 334 - 335 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 272 .