خورهء قفط يا كوپتوس « 1 » ، شهر و ناحيه‌اى است قديمى در مصر عليا . شهر آن در ساحل راست رود نيل واقع بوده است . امروز به جاى اين شهر قديمى ، دهكدهء قفط ( در شمال شهر باستانى تب يا طيوه ) واقع است . « 2 » قفط يا كوپتوس در روزگار قديم يكى از بنادر پررونق كنار نيل بوده و انواع و اقسام كالا از طريق بيابان به آنجا آورده مىشده است . در زمان بطلميوس دوم كالاهاى شرقى را در بنادر درياى قلزم ( بحر احمر ) پياده مىكردند و از آنجا ، از راه مهم بيابان واقع در ميان برنيكه و كوپتوس ( قفط ) عبور مىدادند . اين راه داراى نگهبان و چاههاى آب بود . از جمله كالاهاى مهم ، فيل بود كه آن را از افريقا با قايقهاى مخصوص مىآوردند و سپس آنها را در كوپتوس پياده مىكردند و از آنجا از راه آبى رود نيل به نقاط مختلف مىفرستادند . « 3 » به نوشتهء ابن خرداذبه ، ناحيهء قفط از نواحى مصر بوده است . « 4 » يعقوبى مىنويسد : قفط شهرى است در سمت شرقى رود نيل كه آثار پادشاهان پيشين و قصرهاى بربا « 5 » در آن قرار دارد ؛ از قفط به معادن زبرجد مىروند و آن ، معدنى است كه به آن خربة الملك مىگويند . در هشت منزلى شهر قفط دو كوه است . كه يكى را عروس و ديگرى را خصوم گويند و معادن زبرجد در آن دو كوه است . « 6 » به نوشتهء مسعودى : معدن زمرد در ناحيهء صعيد بالا از توابع شهر قفط است ؛ از آنجا سوى اين معدن مىروند ؛ محلى كه معدن در آن است به خربه معروف است . مسعودى در همان زمان اشاره مىكند كه شهر قفط رو به ويرانى است و قوص از آن آبادتر است . « 7 » ادريسى در قرن ششم هجرى در وصف قفط

--> ( 1 ) . Koptos ( 2 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 2 ، ص 2068 و اطلس تايمز ؛ « نقشه » . ( 3 ) . تاريخ باستان ؛ ص 445 ، 457 - 458 . ( 4 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 63 و مختصر كتاب البلدان ؛ ص 73 و كتاب الخراج و صنعة الكتابه ؛ ص 153 . ( 5 ) . بربا ، جمع آن برابى ، كلمه‌اى است قبطى و مراد آن قصر است كه در موضعهاى متعدد از صعيد مصر ساخته شده و در آنها از هر جاندارى صورتهايى برآمده در سنگ كنده و سرهاى برخى از حيوانات را روى پيكر برخى ديگر قرار داده‌اند . ( 6 ) . البلدان ؛ ص 112 . ( 7 ) . مروج الذهب ؛ ج 1 ، ص 385 و 387 - 388 .