ابو الفداء در وصف أسنا مىنويسد : شهرى است با حمامها و بازارها . . . نخلستانها و كشتزارها و تاكستانها دارد . « 1 » ابن بطوطه كه در قرن هشتم هجرى از صعيد مصر ديدن كرده ، در وصف أسنا مىنويسد : شهر بزرگى است و كوچه‌هاى وسيع و عايدات بسيار و زوايا و مدارس و جوامع متعدد و بازارهاى خوب و باغات سرسبز دارد . « 2 » به نوشتهء لئون افريقى ، نام قديم أسنا ، سيانه ، به معناى زشتى بوده ؛ عرب آن را به صورت أسنا ، يعنى زيبا تغيير داده است . شهر در نهايت زيبايى است و در ساحل افريقايى نيل واقع است . ساختمانهاى آن جديد است و در دورهء اسلام ساخته شده است ؛ چون قبل از اسلام به وسيله روميها ويران شده بود . ساكنان اين شهر از ثروتمندانند و نقره و طلا و جواهر و چارپايان و حبوبات و گندم فراوان و با نوبه روابط بازرگانى دارند كه از طريق بيابان و نيل انجام مىشود . در شهر ، ويرانه‌هايى از بناهاى بسيار بزرگ و قديمى و مقابر شگفت‌انگيز و آثارى از قبور كه نقوش مصرى و لاتينى دارند به چشم مىخورد . « 3 » خورهء اقصر ، شهر و ناحيه‌اى است در صعيد . اقصر بر كنار رود نيل و در محل شهر باستانى طيوه قرار دارد . « 4 » در قرن سوم هجرى ، اقصر و قفط با هم يك ناحيه بوده است . « 5 » در زمان يعقوبى ، اقصر شهرى ويران بود . « 6 » ياقوت در وصف اقصر مىنويسد : نام شهر و ناحيه‌اى است در ساحل شرقى نيل در صعيد بالا و جايى است باستانى و قديمى با كاخهاى بسيار ؛ و از اين‌رو اقصر خوانده شده است . « 7 » ابو الفداء مىنويسد : اقصر شهر كوچكى است در جنوب قوص بر كنارهء شرقى رود نيل ، با مزارع و كشتزارها و نخلها . در آنجا ، ظروف گلين از قبيل مشربه‌ها سازند و به ديگر جاها برند . « 8 » ابن بطوطه در قرن هشتم هجرى از اقصر عبور كرده و در وصف آن مىنويسد : شهركى زيباست . قبر صالح عابد ابو الحجّاج اقصرى در آن است و خانقاهى نيز بر سر مزار او ساخته‌اند . « 9 »

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 153 . ( 2 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 48 . ( 3 ) . وصف افريقيا ؛ ج 2 ، ص 240 . ( 4 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 195 و ر . ك . : اطلس تايمز ؛ « نقشه » . ( 5 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 63 و مختصر كتاب البلدان ؛ ص 74 . ( 6 ) . البلدان ؛ ص 113 . ( 7 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 237 . ( 8 ) . تقويم البلدان ؛ ص 151 . ( 9 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 48 .