صد دكان آن ، عطّارى باشد ؛ و آنجا در تابستان در بازارها كشگاب فروشند كه شهرى گرمسيرى است و بيمارى در آن فراوان است . در آنجا قصبهاى رنگين بافند و عمامه‌ها و پوشش زنان و قصبهايى كه در اينجا بافند در جاى ديگر نباشد . و به شهر تنّيس [ جامه‌اى زرّين ] به نام بوقلمون بافند كه به هر وقتى از روز به لونى ديگر نمايد و در هيچ جاى جهان مانند آن نيست . در شهر ، حوضهاى زيرزمينى بزرگ ساخته‌اند و آن را مصانع خوانند . چون آب نيل طغيان كند و آب شور و تلخ درياچه را از آنجا دور كند ، اين حوضها را پر كنند و آب آنها را براى شرب به كار برند . در شهر تنّيس پنجاه هزار مرد باشد و پيوسته هزار كشتى در اطراف شهر بسته باشد كه از آن بازرگانان است و نيز بسيارى از آن كشتيها مال سلطان باشد . از يكى از مردم مورد اعتماد شنيدم كه هر روز هفتاد هزار دينار مغربى از آنجا به خزانهء سلطان مصر برند . در شهر جامهء عمارى شتران و نمد زين اسبان ؛ و بوقلمون بافند براى سلطان و آنجا آلات آهن سازند چون مقراض و كارد و غيره . « 1 » در قرن ششم هجرى ، ادريسى نيز همان اوصافى كه مقدسى و ناصر خسرو براى تنّيس گفته‌اند تأييد مىكند . « 2 » ياقوت در آغاز قرن هفتم هجرى مىنويسد : در يكى از تواريخ دربارهء تنّيس خواندم كه گفته‌اند ، حصار و باروى شهر را نخستين بار در ربيع الاول 230 ق ساختند و در آن هنگام والى تنّيس عيسى بن منصور بن عيسى خراسانى معروف به رافعى بود كه از طرف ايتاخ ترك در ايام خلافت واثق والى تنّيس بود . ياقوت اضافه مىكند كه از روزگار بنى اميه آثار و بناهايى در تنّيس بر جاى مانده است . در زمان عباسى ( بنى عباس ) ديوارى به دور شهر كشيده شد . از آثار باقيمانده از صدر اسلام در تنّيس ، مقابر شهداى اسلام در نزديك تپه‌اى در بالاى مسجد غازى است . . . و اين حادثه جنگ كه منجر به كشته شدن مسلمانان شد در نزديك قبهء ابى جعفر بن زيد بوده است كه الآن به قبهء فتح معروف است . . . در روزگار طولونيها ، احمد بن طولون در 269 ق به تنّيس وارد شد ؛ تعدادى آب انبار و قهوه‌خانه در بازار شهر بنا كرد كه به انبارهاى امير معروف بود . « 3 » يك قرن بعد از ياقوت ، ابو الفداء مىنويسد : درياچهء تنّيس

--> ( 1 ) . سفرنامه ؛ ص 51 - 53 . ( 2 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 336 - 338 . ( 3 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 51 - 52 .