يك روز راه درازا و نصف روز راه پهنا داشته و آب آن در بيشتر سال شور بوده است ، مگر زمانى كه باد شمالى مىوزيد و آب درياى روم را به درياچهء آن وارد مىكرد . « 1 » حمد الله مستوفى هنگامى كه تنّيس به صورت جزيره درآمده مىنويسد : جزيرهء تنّيس دورش نود و پنج فرسنگ و در آن غلّه تمام است و ديباى رومى خوب بافند و خورش ايشان شير و ماهى است . آب درياچهء آن از رود نيل است ؛ هرگز شور و تلخ و متعفّن نگردد و چندان كه هوا گرمتر باشد ، آبش بيشتر و سردتر بود . چون آبش بيفزايد در شوره‌زارها افتد و نمك شود . « 2 » ابن بطوطه در قرن هشتم هجرى مىنويسد : تنّيس شهر بزرگ و مشهورى بوده كه اكنون خراب است . « 3 » دمياط شهرى است در مصر سفلى ، بر كنار شاخهء شرقى رود نيل و نزديك مصبّ نيل به درياى مديترانه . گفته‌اند عمرو بن عاص چون فسطاط را گشود . . . عمير بن وهب جمعى را به تنّيس و دمياط و تونه و دميره و . . . فرستاد و او نيز همان كار ( يعنى ) همانند مصالحهء فسطاط را با مردم آنجا انجام داد . « 4 » مقريزى مىنويسد : دمياط پيوسته در دست مسلمانان بود تا آنكه روميان در 90 هجرى بر آن مسلط شدند و خالد بن كيسان ( امير آنجا ) را اسير كردند و به نزد پادشاه روم بردند ، سپس او را به نزد وليد بن عبد الملك بازگرداندند ؛ زيرا ميان او و روميان پيمان دوستى برقرار بود . در سال 121 ق در خلافت هشام بن عبد الملك ( 105 - 125 ق ) نيز روميان با 360 كشتى به دمياط وارد شدند و مردم آنجا را قتل و غارت كردند . « 5 » در عصر عباسيان نيز ، به هنگام فتنهء ميان امين و مأمون ، روميان طمع در مملكت مصر كردند و در شهر دمياط فرود آمدند . « 6 » همچينين در عصر متوكل ( در سال 237 ق ) روميان با هشتاد و پنج كشتى به دمياط آمدند و جماعتى از مسلمانان را كشتند و جمعى از زنان مسلمان و قبطى و يهودى را به اسارت گرفتند و دو روز و دو شب در دمياط ماندند و سپس بازگشتند . « 7 » پس از رفتن روميان ، متوكل امر به

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 159 . ( 2 ) . نزهة القلوب ؛ ص 237 - 238 و 242 . ( 3 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 24 . ( 4 ) . فتوح البلدان ؛ ص 313 . ( 5 ) . خطط مقريزى ؛ جزء 1 ، ص 597 - 598 . ( 6 ) . همان ؛ جزء 1 ، ص 599 . ( 7 ) . تاريخ يعقوبى ؛ ج 2 ، ص 517 و خطط مقريزى ؛ جزء 1 ، ص 599 .