قرطبه بودند كه به اسكندريه آمدند . حكم بن هشام ( 180 - 260 ق ) آنان را به سوى مصر رانده بود . اين مهاجران چون به اسكندريه داخل شدند شورش كردند و اسكندريه را تصرف كردند و ابو حفص عمر بلوطى را بر خود امير ساختند ؛ چون عبد الله بن طاهر از كار عبد الله بن السّرى فراغت يافت ، به اسكندريه آمد ؛ اين مهاجران درخواست امان كردند و عبد الله آنان را امان داد ، بدان شرط كه به يكى از جزاير درياى روم بروند . آنان به جزيرهء كرت رفتند و در آنجا مسكن گزيدند . « 1 » در ايام معتمد عباسى ، برادرش ، موفّق ، حكم حكومت اسكندريه را براى احمد بن طولون نوشت و احمد در رمضان 257 به اسكندريه رفت . « 2 » ابن خرداذبه ، كورهء اسكندريه را از نواحى مصر ياد كرده و در وصف مناره عجيب اسكندريه مىنويسد : اين مناره سيصد و شصت خانه دارد كه دايره‌وار گرد مناره قرار دارند و مسجدى در بالاى مناره است كه سوار يا سوارانى مىتوانند بدان بالا روند . وى اضافه مىكند كه طرز بناى اين مناره همانند منارهء سرّمن‌راى است . اين مناره در ساحل دريا قرار دارد ، به گونه‌اى كه امواج دريا به پايه‌هاى آن مىخورد . هيچ كشتى از اين دريا عبور نمىكند ، مگر آنكه از زير اين مناره گذشته ، داخل آن سرزمين شود . در منارهء اسكندريه آينه‌اى آويخته بودند كه هركس در زير آن مىنشست ، هركه را در قسطنطنيه بود مىديد ؛ حال آنكه ميان او و شهر اسكندريه دريا فاصله انداخته بود . « 3 » ابن خرداذبه اضافه مىكند : ساختمان روميه و اسكندريه در 300 ق . م بنا شده است . مردم آن شهر در روز در داخل شهر راه نمىرفتند ، مگر با لباسهاى پشمين سياه رنگ كه از شدت سفيدى ديوارهاى شهر ، بر چشمهاى خود ترسان بودند و منارهء عجيب شهر در كنار خرچنگى شيشه‌اى در دريا قرار داشت . در آن شهر ، ششصد هزار يهودى بودند كه به مردم شهر خدمت مىكردند . « 4 » يعقوبى مىنويسد : اسكندريه خود داراى كوره‌هايى است كه بر ساحل درياى شور ( مديترانه ) و نيز بر ساحل خليجهاى نيل واقع شده است و از آن

--> ( 1 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 2 ، ص 392 - 393 . ( 2 ) . تاريخ يعقوبى ؛ ج 2 ، ص 543 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 63 و 91 - 93 و مختصر كتاب البلدان ؛ ص 72 . ( 4 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 137 و قس . : الاعلاق النفيسه ؛ ص 91 .