شاخه نهر امير المؤمنين ناميده شد و از آن مىآشامند . مسجد جامع شهر به هنگام نماز جمعه چنان انبوه از نمازگزاران مىشود كه مىگويند حتى قيصريه‌ها ، مسجدها و دكانها پر از نمازگزاران مىشود . اين مسجد كه آن را سفلانى ( پايينى ) مىخوانند ، در آغاز اسلام ، به وسيله عمرو بن عاص ساخته شده است و منبرى خوش‌ساخت دارد . ديوارهاى مسجد با سراميك تزيين شده و ستونهاى آن از مرمر است . اين مسجد از جامع دمشق بزرگتر است . گرداگرد مسجد بازارها قرار دارد . در جنوب جامع ، دار الشط و انبارها و دستشوييها واقع است . آبادترين جاى شهر فسطاط زقاق القناديل است . مسجد جامع بالايى شهر فسطاط را ابن طولون بنا كرد كه بزرگتر و روشنتر از مسجد جامع سفلانى است . اين مسجد با ستونهايى از آجر ساخته و با ساروج سفيدكارى شده است . در ميان صحن مسجد ، گنبدى همچون گنبد زمزم قرار دارد . سقّاخانه‌اى نيز در كنار رودخانهء شهر قرار دارد . پشت مسجد ، چند بيرونى و يك خانهء زيبا واقع است . مسجد يك منارهء سنگى دارد كه پله‌هايش از بيرون است . در ميان دو مسجد جامع بالا و پايين ، مسجد عبد الله قرار دارد كه مساحت آن به اندازهء كعبه است . در بيرون شهر فسطاط ، جايى است كه گنبدهاى بسيار و شقّاخانه‌ها دارد و قرافه خوانده مىشود . جامعى در آنجاست كه ام المغربى آن را ساخته است . در كنار جزيره ( جايى كه نهر جدا شده از نيل ، به دور قسمتى از شهر كه در سمت شرقى است مىپيچد ) جايى به نام مختاره است كه چند گردشگاه و يك مسجد جامع در آن است . در قاهره كه در كنار فسطاط است نيز مسجد جامعى است . قاهره بيرون از فسطاط قرار دارد ، ولى امروز ( زمان مقدسى ) ساختمانهايش به شهر فسطاط پيوسته است . فسطاط امروز از بزرگترين شهرهاى اسلام و گراميترين و پرجمعيت‌ترين آنهاست . با تمام شلوغى ، نان سفيد را جز در آنجا ، در جايى ديگر به يك درم نفروشند . موز و خرما در آنجا ارزان است . فسطاط بازرگانى شگفت و درآمدى نيكو دارد . آب شهر شيرين ، ولى خانه‌هايش بدبو و پر پشه و كثيف و رنج‌آور است ؛ ميوه‌اش اندك است . خانه‌ها . . . پركنه و بيمارىزاست ، پيرامون شهر باده‌گسارى برقرار است و زنانشان تردامنند . مردم در مذهب دو دستگى دارند . جزيرهء متصل به شهر فسطاط كه از گردش رودخانه به دور آن به وجود آمده ، جامعى دارد . در پشت شهر