نخلستان و باغستان فراوان است و ترعهء امير المؤمنين ، كنار رود شهر در جايى به نام مختاره قرار دارد . جيزه شهرى است در سمت چپ رود نيل ، درست مقابل فسطاط . دو قسمت جيزه و جزيرهء فسطاط را پلى به هم متصل مىكند . جيزه يك مسجد جامع دارد كه آباد و بزرگتر از جامع جزيرهء فسطاط است . « 1 » دربارهء جيزه و آثار و بناهاى شگفت آن صحبت خواهيم كرد . بعدها به دورهء فاطميان ، شهر قاهره در دشتى شنزار بنا شد كه پيش از آن چيزى در آنجا وجود نداشت . جوهر ، فرمانده سپاه فاطميان ، در نخستين شب ورود خويش به فسطاط ، به پيروى از طرحهايى كه خليفه در شمال افريقا تهيه كرده بود ، نقشه ديوارهاى قاهره را در شمال پايتخت قديم كشيد و قصر خلافت را پى افكند . وى هنگامى كه قصد بناى قاهره كرد ، منجّمان را براى انتخاب سعدترين ساعت فراخواند . آنان براى حفر پى ديوارها و آغاز بناى شهر ساعت نيكويى برگزيدند و سرانجام شهر قاهره در ششم ژوئيه 969 / 358 ق بنا و شش ماه بعد ، مراكزى براى دسته‌هاى مختلف سپاه در آن تعيين شد . شهر جديد از منارهء جنوبى جامع حاكم شروع و تا باب زويله در مشرق امتداد داشت ؛ حدود آن با حدود قاهره جديد يكسان بود ، اما در مغرب ، حدودش از خليج مصر تجاوز نمىكرد . قصر سلطنتى نيز همزمان با شهر ساخته شد . نخستين سنگ بناى جامع الازهر در 970 م / 359 ق نهاده شد و ساختمان آن در 22 ژوئن 972 / هفتم رمضان 361 به اتمام رسيد . « 2 » كم‌كم مساكنى براى سپاهيان و خانوادهء آنان بنا و نيز دكانهاى خاصى جهت دادوستد و رفع نيازمنديهاى آنان داير شد . در مغرب خليج مصر باغهايى وجود داشت كه تا سواحل نيل گسترده مىشد . وقتى ارتفاع آب نيل به حداكثر ميزان خود مىرسيد ، خليفه به يكى از كوشكهايى كه در دشت برپا شده بود عزيمت مىكرد و مردم به شادى و سرور مىپرداختند . آب ، در مشكهايى با شتر يا استر حمل مىشد ؛ روى مشكها را مىپوشاندند تا آب روى عابران ترشح نكند . علاوه بر آن ، اهل بازار مجبور بودند كه در جلو محل كار خود كوزه‌اى آب مهيا بدارند و در صورت بروز آتش‌سوزى به خاموش

--> ( 1 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 280 - 285 . ( 2 ) . قاهره ؛ ص 31 - 33 .