شايان ذكر است كه تعداد چشمگير مدارس و خانقاهها و زاويه‌ها در دوره مماليك در شهر بيت المقدس نشانهء رونق اقتصادى اين شهر نيست ؛ زيرا موقوفات وابستهء به آنها اكثرا ناچيز بود و بسرعت به پايان مىرسيد . بعلاوه ، حكام و ساير مقامات دولتى غالبا مخارج گزافى را كه براى به دست آوردن مقام خود متحمل شده بودند ، با وضع مالياتهاى سنگين بر غير مسلمانان و نيز مسلمانان جبران مىكردند . تنها صنعت مهم بيت المقدس توليد صابون از روغن زيتون باغستانهاى انبوه پيرامون شهر بود كه آن نيز از سياستهاى اقتصادى زيانبار حكومت مماليك محسوب مىشد ؛ زيرا آنان توليد صابون را به انحصار خود درآوردند و مردم را مجبور كردند كه مقادير زيادى مازاد بر نيازهاى خود را به قيمتهاى گزاف خريدارى كنند . ناامنى مستمر در داخل و خصوصا خارج شهر بيت المقدس نيز بر سختى زندگى مردم اين شهر مىافزود . در اوايل قرن دهم هجرى / شانزدهم ميلادى ، به مدت ده سال ، هيچ كس از اهالى بيت المقدس نتوانست به حج برود ؛ زيرا شرارتهاى بدويان صحرا گرد مانع سفر زائران از بيت المقدس به بحر احمر بود . گزارش سياحان نشان مىدهد كه در آن ايام نواحى غير آباد فراوانى در داخل اين شهر وجود داشته است ؛ اما مركز شهر كهنه در خارج مسجد اقصى - چنان كه امروز از آثار آن برمىآيد - در عهد مماليك ساخته شده است . « 1 » در اينجا به شرح برخى ديگر از شهرهاى مهم اردوگاه فلسطين مىپردازيم . رمله « 2 » شهرى است در مركز فلسطين اشغالى ، در جنوب شرقى شهر تل آويو . نوشته‌اند كه وليد بن عبد الملك ، برادرش ، سليمان ، را بر اردوگاه فلسطين ولايت داد و او در لد منزل كرد و سپس شهر رمله را بنيان نهاد . نخستين بنايى كه در آن ساخت ، كاخ خود و محلى به نام دار الصباغين بود . در ميانهء اين دو محل نيز آب‌انبارى احداث كرد . سپس ، زمينى را برگزيد و در آن مسجدى بنا كرد و پيش از آنكه به پايانش رساند ، خود خليفه شد و در زمان خلافت خود نيز به بناى آن ادامه داد تا اينكه عمر بن عبد العزيز آن را به

--> ( 1 ) . تاريخ اورشليم ( بيت المقدس ) ؛ ص 69 - 70 . ( 2 ) . Ramla