اتمام رسانيد . سليمان بن عبد الملك به مردم نيز اجازه داد تا خانه‌هايى براى خود بسازند و براى آنان چاههاى آب و قناتى به نام برده حفر كرد . وى مباشرت در انجام هزينه‌هاى حفر قنات و چاهها و نيز بناى مسجد جامع را به كاتبى نصرانى از مردم لد به نام بطريق بن نكا سپرد . شهر رمله قبل از سليمان بن عبد الملك وجود نداشت و به جاى آن ريگستانى بود . پس از سليمان بن عبد الملك ، ديگر خلفاى اموى براى چاهها و قنات رمله هزينه‌هايى انفاق مىكردند و چون بنى عباس به خلافت رسيدند ، اين انفاق همچنان ادامه داشت . معتصم عباسى آن هزينه‌ها را تسجيل كرد و به صورت يك بودجه دائمى درآورد كه هر ساله پرداخت مىشد . « 1 » يعقوبى مىنويسد : سليمان بن عبد الملك شهر رمله را بنا و شهر لد را ويران كرد و مردم لد را به رمله منتقل ساخت . رمله شهر فلسطين است و نهر كوچكى دارد كه شرب مردم از آن است . نهر ابو فطرس نيز در دوازده ميلى رمله واقع است . شرب مردم از آب چاهها و حوضها و آب‌انبارهاست كه آب باران در آنها جمع مىشود . مردم شهر مردمى به هم آميخته از عرب و عجم و اهل ذمهء آن ، يهود و سامرى هستند . « 2 » به گفتهء جغرافيادانان قرن چهارم هجرى رمله قصبهء فلسطين و جايى با نعمت و شهرى بزرگ است . « 3 » مقدسى در وصف رمله مىنويسد : شهرى دلگشا ، زيبا ، خوش‌ساخت ، سبك آب ، زرخيز ، پر ميوه و ثروتمند است . زيارتگاههاى گرانقدر و آباديهاى خوب و بازرگانى سودمند دارد . در سرزمينهاى اسلامى ، روشنتر از جامع آن و خوشمزه‌تر از نان سفيدش و مباركتر از ناحيه‌اش و گواراتر از ميوه‌اش نديدم . در ميان روستاهاى پاكيزه و شهرها و منزلهاى گرانمايه جا گرفته است . مهمانخانه‌هاى زيبا ، گرمابه‌هاى پاكيزه ، خوراكيهاى گوارا و خورش بسيار ، خانه‌هاى گشاده ، مسجدهاى نيكو و خيابانهاى فراخ و همه‌چيز را با هم دارد . شهر در دشت ساخته شده ؛ اما نزديك كوه و درياست . انجير و خرما را با هم دارد . كشتزارهاى ديمى پرثروت و بركت دارد ؛ ولى در زمستان يك دريا گل است و در تابستان يك خاكدان غبار . نه آب رونده دارد و نه

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ؛ ص 207 - 208 و التنبيه و الاشراف ؛ ص 342 و معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 69 . ( 2 ) . البلدان ؛ ص 107 - 108 . ( 3 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 60 و صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 158 و حدود العالم ؛ ص 173 - 174 .