و دستور داد منبرى بسازند ؛ به او گفتند كه نور الدين محمود زنگى بيست سال پيش براى مسجد بيت المقدس در حلب منبرى ساخته و چند سال صنعتگران ماهر بر آن كار كرده‌اند ؛ دستور داد آن منبر را از حلب آوردند و در مسجد اقصى نصب كردند . وى همچنين دستور داد تا در مسجد اقصى قرآنهاى بسيار بگذارند و قاريان معيّن و براى آنان مقررى تعيين و مدارس و رباطها بنا كرد . « 1 » بعد از انقراض ايوبيان و در آغاز فرمانروايى مماليك ، بخش اعظم بيت المقدس بر اثر زدوخوردهاى فراوان ويران و خالى از سكنه شد . معدود مسيحيان شهر و نيز مسلمانان و يهوديانى كه در آن اسكان يافته بودند ، همگى در 658 ق / 1260 م ، قبل از آنكه موج حملات ويرانگر مغول تا حبرون و غزّه در جنوب بيت المقدس برسد ، اين شهر را تخليه كردند . بعد از پيروزى مماليك در عين جالوت در شوال 658 / 1260 م ، بيت المقدس در امپراتورى مماليك ادغام شد و تحت حكومت مملوك نايب الحكومهء دمشق درآمد . « 2 » ابن بطوطه در سفرنامه‌اش اطلاعات فراوانى دربارهء بيت المقدس و مسجد اقصى به دست داده است . او مىنويسد : به شهر بيت المقدس رسيدم كه بعد از مسجد الحرام و مسجد پيامبر ( ص ) ، بر همهء نقاط و اماكن متبركه پيشى دارد و معراج پيامبر ( ص ) به آسمان از آن شهر بوده است . بيت المقدس شهرى است بزرگ و زيبا كه با سنگهاى تراش ساخته شده است . پادشاه نيكوكار ، صلاح الدين ايوبى كه خدايش او را جزاى خير دهد ، بعد از تسخير اين شهر ، قسمتى از باروى آن را ويران كرد . الملك الظاهر ( بيبرس ) نيز براى اينكه مسيحيان در فكر تصرف مجدد شهر نباشند ، بقيه باروى شهر را منهدم ساخت . اين شهر در قديم آب نداشته ، ليكن در زمان ما ( زمان ابن بطوطه ) امير سيف الدين تنگيز ، امير دمشق ، مجراى آبى به آنجا آورده است . مسجد بيت المقدس از مساجد شگفت و بسيار زيباست و مىگويند مسجدى بزرگتر از آن در دنيا وجود ندارد . درازاى آن ، از شرق به غرب ، 752 ذراع ملكى و پهناى آن ، از سمت قبله به داخل ، 435 ذراع است و در سه جهت آن درهاى متعددى وجود دارد ؛ اما از طرف قبله تا آنجا كه اطلاع دارم يك در بيشتر ندارد . محوطهء مسجد فضاى غير مسقفى است ، ولى خود مسجد سقفى بسيار عالى و مذهّب و رنگين دارد كه

--> ( 1 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 472 - 473 . ( 2 ) . دايرة المعارف اسلام ؛ ذيل « بيت المقدس » .