مكتب عربى پيروى كرده كه با ميراث گذشتگان پيوستگى كامل داشته است . « 1 » خواجه به دستور ايلخان رصدخانه‌اى در مراغه نزديك درياچهء اروميه در 657 / 1259 داير كرد . او كتابهاى پرارزشى از خراسان ، بغداد ، موصل ، سوريه و بويژه كتابخانه اسماعيليان در الموت جمع‌آورى كرد و در كتابخانهء رصدخانه مراغه نهاد . در امر رصديابى اخترشناسان بسيارى از جمله نجم الدين قزوينى ، مؤيد الدين ، محى الدين ، فخر الدين و ديگران با وى همكارى داشتند . مبناى كار زيج ايلخانى ، با اندك تصرفاتى ، زيج ابن يونس بوده است . « 2 » خواجه رصدخانهء مراغه را به بهترين ابزارهاى رصديابى آن روزگار مجهّز كرد . او گاهى همراه يورشهاى مغول مىرفت تا براى كتابخانهء رصدخانه نسخه‌هاى خطى فراهم كند . تجهيز رصدخانه تنها از لحاظ ابزار و لوازم و كتاب نبود بلكه علاوه بر شاگردان و فرزندان خواجه كه در آنجا كار مىكردند ، روايتهايى نيز نقل شده است كه بر شركت دانشمندان چينى در كار رصديابى دلالت دارد كه با توجه به امكانات دولت مغول بعيد به نظر نمىرسد . رصدخانهء مراغه زياد دوام نياورد ؛ به‌طورى كه پس از نيمهء اوّل قرن چهاردهم ميلادى / هفتم هجرى قمرى ، چيزى دربارهء آن گفته نشده است و خرابه‌هاى آن هنوز در مراغه پابرجاست . « 3 » خواجه نصير الدين در واقع يك دايرة المعارف علوم بود . فعاليتهاى علمى او ، بجز علوم اسلامى ، شامل علوم دقيقه و رياضيات نيز بود . سيد حسين نصر دربارهء خواجه نصير الدين مىنويسد : اگر قلمرو علم و هنر و فلسفه را با هم در نظر بگيريم ، بدون شك پس از ابن سينا بزرگترين شخصيت نصير الدين طوسى است . دانشمندان ديگرى نيز همچون بيرونى داراى چنين نبوغ علمى كلى بودند ، ولى هيچكدام به اندازهء خواجه نصير در زمينه‌هاى مختلف بر ديگران تأثير نگذاشتند . « 4 » خواجه نصير الدين دربارهء منطق ، رياضيات ، الهيات ، اقليدس و مجسطى تأليفات بسيارى دارد . از مشهورترين تأليفات او به زبان فارسى كتاب اخلاق ناصرى

--> ( 1 ) . همان ؛ ص 127 . ( 2 ) . خدمات مسلمانان به جغرافيا ؛ ص 100 و 101 . ( 3 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 128 . ( 4 ) . علم و تمدن در اسلام ؛ ص 49 .