برجا مانده كه مقدمه‌اى مفصّل بالغ بر شصت فصل دارد و همهء مسائل نجوم در آن آمده است . در سال 1140 ميلادى افلاطون تيوولى « 1 » اين كتاب را به لاتين ترجمه كرد كه باعث شهرت بتانى در اروپا شد . « 2 » نوشته‌اند كه همهء جداول بتّانى مفقود شده است . « 3 » در اينجا لازم است به قسمتهايى از زيج صابى كه با جغرافيا به معناى محدود كلمه ارتباط دارد اشاره كنيم : فصل ششم مقدمه كه وصف عمومى زمين است و دربارهء درياهاى روى آن مفصّل سخن مىگويد ، اهميت خاصى دارد . « 4 » به نظر نلّينو تمام مطالب اين فصل از نوشته‌هاى بطلميوس گرفته شده است . « 5 » وصف درياها و جزاير اين فصل كه افلاطون تيوولى آن را ترجمه كرده است از ديرباز در اروپا شناخته شده بود و همهء تصوراتى كه تا دوران اكتشافات جغرافيايى مغرب‌زمين دربارهء اقيانوسها رواج داشت منسوب به بتّانى است . ترجمهء اين فصل مقدمه ، نظر دانشمندان اروپا را جلب كرد و باعث شد كه به نوشته‌هاى جغرافيايى مسلمانان با ديد بهترى نگاه كنند ؛ زيرا كاملترين وصف جهان را كه قرنها گذشتگان از جغرافيانويسان مكتب يونان اقتباس كرده بودند ، ارائه داده بود . از معاصران بتّانى آنهايى كه طرفدار جغرافياى وصفى بودند از مطالب آن استفاده كردند ؛ به‌طورى كه قسمتهايى از آن در نوشته‌هاى ابن رشد ، مسعودى ، قدامه و جيهانى ، به نقل از منابع ديگر ، چنان كلمه‌به‌كلمه تكرار شده كه اثر بتّانى در آن آشكار است . « 6 » به لحاظ اهميت مقدمهء مزبور بخشهايى از آن را عينا نقل مىكنيم : « . . . زمين مدور است و مركز آن در ميان فلك است و هوا از همه جهت بر آن محيط است و در برابر فلك البروج همانند نقطه‌اى ناچيز است و حدود معمورهء زمين را از جزايرى كه خالدات نام دارد و شش جزيرهء آباد « 7 » است و در بحر

--> ( 1 ) . Plato of Tivoli ( 2 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 116 ، 117 . ( 3 ) . خدمات مسلمانان به جغرافيا ؛ ص 92 . ( 4 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 117 . ( 5 ) . تاريخ نجوم اسلامى ؛ ص 279 . ( 6 ) . تاريخ الادب الجغرافى العربى ؛ ص 117 . ( 7 ) . امروز جزاير كانارى ( قنارى ) ناميده مىشود و در اقيانوس اطلس و نزديك سواحل شمال غربى افريقا واقع است .