حسين قرچانلو
71
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
اقيانوس غربى واقع است ، گرفتهاند . از آنجا تا اقصاى آبادى چين را دوازده ساعت دانستهاند كه وقتى خورشيد در اقصاى آبادى چين غروب مىكند ، آغاز طلوع آن بر نخستين جزاير آباد مذكور است كه در بحر اقيانوس غربى قرار دارد و اين نصف دايرهء زمين است و طول معمورهاى است كه از آن آگاه شدهاند و مسافت آن سيزده هزار و پانصد ميل است مطابق ميلى كه در اندازهگيرى زمين به كار رفته است . پس از آن در عرضها نظر كردند و ديدند كه آبادانى از محل خط استوا تا ناحيهء شمال در جزيرهء ثولى در برطانيه ( بريتانيا ) ، كه طول درازترين روز آن بيست ساعت است ، خاتمه مىيابد و گفتهاند كه خط استوا زمين را از مشرق به مغرب طى مىكند . در ميان هند و حبش از جزيرهاى [ كه سرنديب نام دارد ] مىگذرد و خط ديگرى ( نصفالنهارى ) از شمال به جنوب ، استوا را در اين جزيره قطع مىكند كه آنجا قبة الارض است و عرضها از خط استوا تا جزيرهء ثولى حدود شصت جزء است كه يكششم دايرهء زمين است . . . و اندازهء درياى هند را معين كردهاند و گفتهاند طول آن از مغرب به مشرق از اقصاى حبش تا اقصاى هند هشت هزار ميل و عرض آن دو هزار و هفتصد ميل است . . . و سرزمين حبش ( حبشه ) خليجى دارد كه تا ناحيهء بربر كشيده شده و خليج بربرى نام دارد ، طول آن پانصد ميل و عرض آن صد ميل است . و خليجى ديگر به سوى سرزمين ايله ( عقبه ) دارد كه درياى قلزم ( خليج عربى ) است . طول آن هزار و چهارصد ميل و عرض آن هفتصد ميل است و خليج ديگرى دارد كه از سرزمين ايران خارج مىشود و نامش خليج فارس است ، طولش هزار و چهارصد ميل و عرضش پانصد ميل است . ميان اين دو خليج سرزمين حجاز و يمن قرار دارد . . . در همهء اين دريا يعنى ( درياى هند و چين ) حدود هزار و سيصد و هفتاد جزيرهء آباد و غير آباد است . از آن جمله ، جزيرهاى كه در اقصاى اين دريا و نزديك به ديار چين است و طبرنانى نام دارد كه همان جزيرهء سرنديب است و محيط آن از ناحيهء مشرق سه هزار ميل است و در مقابل سرزمين هند واقع است و كوههاى بزرگ و رودهاى فراوان دارد . از آنجا ياقوت سرخ و لاجورد صادر كنند و اطراف آن