فصل سوم پيدايش جغرافياى رياضى نزد مسلمانان اطلاعات علمى اعراب پيش از اسلام و آغاز اسلام بسيار ابتدايى و از مقولهء معلوماتى بود كه سينه‌به‌سينه و دهان‌به‌دهان نقل ، و از راه تجربه پذيرفته مىشد . از آن ميان اطلاعات نجومى آنان نيز از بابليان و مهاجران يهود كه در سرزمين آنان اقامت كرده بودند ، اخذ شده بود ؛ از قبيل مواقع بروج و منازل ماه و آفتاب و همچنين عقايدى راجع به احكام نجوم . به همين سبب غالب اسامى بروج و منازل قمر و آفتاب در عربى عينا و يا از حيث ريشه شبيه اسامى كلدانى است ؛ مانند ثور ( ثورا ) ، توأمين ( تامى ) يعنى جوزا و سرطان ، سنبله ( شبلتا ) ، عقرب ( عقربا ) ، قوس ( قشتا ) ، جدى ( كديا ) ، دلو ( دولا ) . علاوه بر دوازده برج ، منازل قمر هم نزد عرب مشهور و هر يك به اسمى موسوم بوده است . اعراب از ستاره‌شناسى نيز مانند غالب اقوام بيابانگرد ، كه داراى آسمانى صاف هستند ، اطلاعات مختصرى داشتند . « 1 » بيابانگردان عرب به شناختن ستارگان ثابت بزرگ و زمان طلوع و غروب آنها شديدا نياز داشتند ؛ چه بسيار پيش مىآمد كه شبانگاه ناگزير از پيمودن بيابانهاى بىآب و علف مىشدند و تنها از طريق شناختن ستارگان مىتوانستند راه خود را بيابند . اين آيهء قرآن كريم اشاره به همين معنى است : « هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ » . « 2 » پس مايهء شگفتى نيست كه اعراب باديه‌نشين بعضى از كواكب ( ستارگان ) ثابت را شناخته و به آنها نامهاى خاصى داده‌اند و اين نامها

--> ( 1 ) . تاريخ علوم عقلى و تمدن اسلامى ؛ ص 29 و 30 . ( 2 ) . انعام ، 97 .