ابو الفداء آق‌شهر را به صورت آقشار آورده و مىنويسد : از باصفاترين شهرهاى جهان است . باغستان فراوان دارد و ميوه‌اش بسيار نيكوست . « 1 » به هنگام ضعف سلاجقهء روم اين شهر به دست امراى قرامان افتاد ؛ « 2 » اما اندكى بعد جزء متصرفات عثمانى شد . « 3 » در اواخر سال 805 ق / 1402 م ايلدرم بايزيد ، سلطان عثمانى ، كه در جنگ آنقره از تيمور به سختى شكست خورده بود ، در آق‌شهر درگذشت « 4 » و شهر به تصرف امير تيمور درآمد . او پس از مرگ بايزيد ، ممالك قرامان را به اضافهء آق‌شهر به محمد بك قرمان اوغلو داد . « 5 » ابن بطوطه ضمن گذر از شهرهاى آسياى صغير از آق‌شهر نيز نام برده ، ولى وصفى از آنجا نكرده است . « 6 » سياح معروف ايرانى حاج زين العابدين شيروانى كه در اواخر سدهء 11 و اوايل سدهء 12 ق / 17 و 18 م اين شهر را ديده مىنويسد : شهرى است نيك و بلده‌اى كه هوايش در غايت سردى و آبش در نهايت گوارايى است . شهر بر بلندى واقع شده و اطرافش گشاده است . نزديك 3 هزار باب خانه در آن است و در جهت جنوبى شهر ، مرغزار وسيعى است و چشمه‌هاى بيشمار در آن جارى است . مسجد جامع آن شهر از آثار ابراهيم بيك از ملوك قرامان است . « 7 » سومين شهر اميرنشين حميد ، بقشهر ( بىشهر ) همان كارالياى « 8 » بيزانسى است كه در ساحل درياچه بقشهر واقع است . به گفتهء صاحب جهان‌نما اين شهر از بناهاى سلطان علاء الدين كيقباد سلجوقى بوده و بارويى از سنگ با دو دروازه داشته است . مسجد جامع و حمّامهاى خوب و بازار آن در مكانى موسوم به الرّغه بوده است . « 9 » شهر مهم ديگر اميرنشين حميد قره حصار است كه حمد الله مستوفى آن را به صورت قرا حصار آورده و مىنويسد : قرا حصار را بهرام شاه به حدود قونيه ساخت ،

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 437 . ( 2 ) . دايرة المعارف اسلام ؛ ج 1 ، ذيل ماده آق‌شهر . ( 3 ) . سلسله‌هاى اسلامى ؛ كليفورد ، ص 206 . ( 4 ) . ظفرنامه يزدى ؛ ج 2 ، ص 348 و 349 . ( 5 ) . اسناد و مكاتبات تاريخى ايران ؛ ص 192 . ( 6 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 318 . ( 7 ) . حدائق السياحة ؛ ص 78 . ( 8 ) . Karallia ( 9 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 161 .