بوده است . « 1 » حمد الله مستوفى در وصف اگريدور مىنويسد : قصبه‌اى است . حقوق ديوانىاش چهارهزار دينار است . « 2 » ابن بطوطه كه در نيمه دوم قرن هشتم آنجا را ديده مىنويسد : شهرى بزرگ است با عمارات بسيار ، بازارهاى خوب ، باغها و درختان ميوهء بسيار . اين شهر درياچه‌اى دارد كه آب آن شيرين است . از اگريدور در مدت دو روز با كشتى به آق‌شهر و بقشهر و ديگر جاها مىتوان رفت . منزل ما در مدرسه‌اى بود كه روبروى جامع اعظم شهر قرار داشت . « 3 » دومين شهر ولايت حميد ، آق‌شهر ( آق‌شهر ) در آناتولى مركزى در دامنهء كوه سلطان داغ است . اين شهر در 135 كيلومترى شمال غربى شهر قديمى قونيه واقع است . در شمال اين شهر درياچه‌اى همنام آن ( آق‌شهر ) قرار دارد و رودخانه‌اى كه از مشرق شهر مىگذرد در شمال‌شرقى به اين درياچه مىريزد . « 4 » اين درياچه را ابن خرداذبه درياچهء باسليون خوانده است « 5 » و روميان آن را درياچه چهل شهيد ناميده‌اند . « 6 » در نامهاى قديمى آق‌شهر اختلاف‌نظرهايى ديده مىشود ، روايتى آن را انطاكيه پيسيديا « 7 » و روايتى ديگر سوريوم « 8 » مىداند و استرابن اين شهر را همان فيلومليوم « 9 » قديمى دانسته است . « 10 » آق‌شهر را نخستين‌بار در سال 495 ق / 1102 م ، كه هنوز فيلومليوم ناميده مىشد ، جنگجويان صليبى تسخير و تاراج كردند ؛ سپس در سال 509 ق / 1115 م الكسيوس ، امپراتور بيزانس ، سپاهيان ملكشاه پسر قلج ارسلان سلجوقى را در حوالى اين شهر شكست داد . « 11 » نام آق‌شهر در تواريخ دورهء سلجوقى مكرر ياد شده است . « 12 »

--> ( 1 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 160 و 161 . ( 2 ) . نزهة القلوب ؛ ص 99 . ( 3 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 318 . ( 4 ) . دايرة المعارف بزرگ اسلامى ؛ ج 1 ، ص 498 . ( 5 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 101 . ( 6 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 161 . ( 7 ) . Antioch of Pisidia ( 8 ) . Surium ( 9 ) . Philomelium ( 10 ) . قاموس الاعلام تركى ؛ « ذيل ماده آق‌شهر » و دايرة المعارف اسلام ؛ ج 1 ، ذيل مادهء آق‌شهر . ( 11 ) . تاريخ جنگهاى صليبى ؛ ج 2 ، ص 32 ، 160 و 239 . ( 12 ) . تاريخ سلاجقه ( مسامرة الاخبار و . . . ) ؛ ص 8 ، 74 ، 122 و 150 و تاريخ سلجوقيان ؛ ص 8 ، 102 ، 150 و 213 .