كوچك و آبادان بوده است . « 1 » صاحب حدود العالم مىنويسد : ثغرى است در برابر روميان . مردمانى جنگجو دارد و جايى بانعمت است . « 2 » به نوشته مقدسى ، ملازگرد جزء ارمينيه و از نواحى بردعه است . شهرى است با بارو و چند منبرگاه و باغستان بسيار . مسجد جامع آن در كنار بازار قرار دارد . « 3 » طغرل سلجوقى وقتى به ارمينيه و ملازگرد لشكر كشيد اين دو شهر در دست روميان بود . ملازگرد آن زمان شهر استوارى بود . طغرل آن را محاصره كرد ، ظاهرا موفق به گرفتن آن نشد ، ولى بلاد اطراف آن را غارت و ويران كرد . در سال 463 سلطان آلب ارسلان در ملازگرد بر سپاه رومانوس ( چهارم ) ، امپراتور روم ، پيروز شد و امپراتور را نيز به اسارت گرفت و شهر به دست سلجوقيان افتاد . « 4 » ادريسى مىنويسد : منازجرت از نظر كوچكى و بزرگى و آبادانى همانند شهرهاى بدليس ، نشوى و ارزن است و تفاوتى ميان آنها نيست و همگى پرنعمت و آبادند . « 5 » ياقوت در وصف ملازگرد مىنويسد : منازجرد شهر مشهورى است مانند خلاط در سرزمين روم ، در شمار شهرهاى ارمينيه است و مردم آن ارمنى و رومى هستند « 6 » ابو الفداء مىنويسد : ملازجرد شهرى كوچك با بناهايى از سنگ سياه است . در آن چشمه‌هايى است ، ولى درخت ندارد . « 7 » به نوشته حمد الله مستوفى اين شهر از اقليم چهارم است ، اكنون قلعه‌اى بزرگ و استوار دارد كه جاى خوبى است و هواى آن خوش است . حقوق ديوانىاش چهارده هزار دينار است . « 8 » اميرنشينهاى دهگانهء تركمان آسياى صغير حدود اميرنشينهاى دهگانه تركمان در قرن هشتم هجرى با حدود ايالات قديم يونان و روم در آسياى صغير تقريبا يكى بوده است . بزرگترين اميرنشينهاى دهگانه ، اميرنشين

--> ( 1 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 159 . ( 2 ) . حدود العالم ؛ ص 160 . ( 3 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 2 ، ص 558 . ( 4 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 11 - 21 . ( 5 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 825 . ( 6 ) . معجم البلدان ؛ ج 5 ، ص 202 . ( 7 ) . تقويم البلدان ؛ ص 453 . ( 8 ) . نزهة القلوب ؛ ص 101 و 102 .