آق شهر ( شهر سفيد ) . اين شهر در شمال‌شرقى آناتولى ، در جنوب غربى قره حصار شرقى . . . در شمال‌شرقى شهر زاره قرار دارد . صحراى ميان اين شهر و رودخانه معروف كلكت ايرماق ( كلكت چاى ) و سوشهرى امروز را صحراى آق شهر مىناميدند . « 1 » نام اين شهر در منابع قبل از مغول نيامده است . ابن خلدون مىنويسد : در سال 641 هجرى قمرى مغول به بلاد روم رفتند ، غياث الدين كيخسرو بن كيقباد ، از ايوبيان و ديگر تركانى كه مجاور او بودند يارى خواست . . . چون مقدمه لشكرش در آق شهر ارزنجان با مغولان روبرو گرديد ، منهزم شد . « 2 » در دوران مغول خواجه رشيد الدين فضل الله نخستين مورخى است كه نام آن را در رويدادهاى سال 698 / 1299 آورده است : « . . . در صحراى آق شهر ارزنجان ملاقات افتاد » « 3 » و از جغرافيادانان ، نخستين‌بار حمد الله مستوفى در وصف آق شهر مىنويسد : آق‌سرا از اقليم چهارم است . . . آق شهر ارزنجان بر هفت فرسنگى آنجاست . « 4 » نام آق‌شهر در فرمانروايى سلاله‌هاى تركمان ( قراقويونلو و آق قويونلو ) آمده است . « 5 » آق شهر بعدها از سوى على بيك ، يكى از اميران قرامان كه داماد سلطان مراد خان غازى ( پادشاه عثمانى ) شده بود ، به عنوان مهريه به دختر او بخشيده شد . « 6 » در زمان شاه طهماسب اول ، فرزندش اسماعيل ميرزا آق‌شهر را به تصرف سپاه ايران درآورد ؛ ولى اندكى بعد ، شاه طهماسب آنجا را با توابع آن به كيخسرونام و فرزندش ، كه با هداياى فراوان به دربار او آمده بودند ، بخشيد . « 7 » قره حصار ( قلعه سياه ) . اين قلعه در شمال غربى آق شهر واقع بود . ابن بىبى آن را قره حصار دولت ناميده تا اين قلعه با قلاع ديگر كه حمد الله و ديگران آورده‌اند ، اشتباه نشود . « 8 » در حملهء سلطان غياث الدين كيخسرو به جمرى يكى از سران ترك ، با سپاه فراوان به حدود انكوريه ( انقره ) آمد و از آنجا به قره حصار دولت ، كه در آن ايام پايگاه

--> ( 1 ) . دايرة المعارف بزرگ اسلامى ؛ ج 1 ، ص 499 و ديار بكريه ؛ ص 42 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 278 . ( 3 ) . تاريخ مبارك غازانى ؛ ص 122 . ( 4 ) . نزهة القلوب ؛ ص 95 . ( 5 ) . ديار بكريه ؛ ج 1 ، ص 42 ، 90 ، 150 و 206 . ( 6 ) . اسناد و مكاتبات تاريخى ايران از تيمور تا شاه اسماعيل ؛ ص 26 ( در حاشيه ) . ( 7 ) . خلاصة التواريخ ؛ ج 1 ، ص 330 ، 352 . ( 8 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 156 .