قيساريه شهر بزرگى است با درختان و بوستانها و چشمه‌ها ، درون شهر قلعهء استوارى است و دار السلطنه در آنجاست . « 1 » حمد الله مستوفى كه معاصر با ابو الفداء است در وصف قيساريه ( قيصريه ) مىنويسد : شهر در پاى كوه ارجاسب واقع است . . . و قلعه و باروى آن را سلطان علاء الدين كيقباد سلجوقى با سنگ تراشيده ساخته است . حقوق ديوانى آن صد و چهل هزار دينار است . حمد الله اضافه مىكند كه كوه ارجاسب كه در روم است كوهى بس بزرگ است و قلّه آن هرگز از برف خالى نيست . . . بر آن كوه كليساى بزرگى ساخته‌اند . . . آبهاى فراوان از آن جارى است و به بلاد روم مىريزد . « 2 » ابن بطوطه كه در اواخر قرن هشتم به بلاد روم آمده مىنويسد : قيصريه از توابع پادشاه عراق . . . و شهرى بزرگ است كه نيروهاى عراق در آنجا متمركزند . در اين شهر او به ملاقات يكى از زنان امير علاء الدين ارتنا به نام « آغا » ، كه نام اصلىاش « طغا خاتون » بوده ، رفته است . « 3 » در آغاز قرن نهم قيصريه از شهرهاى بزرگ آسياى صغير بوده كه امير تيمور آن را مسخر كرده است و شامى بارها نام آن را آورده است . « 4 » آبلستان ( آرابيسوس ) . « 5 » اين شهر در مشرق قيصريه واقع است و از قلعه‌هاى مرزى رومى بوده است . ادريسى در ذكر راههاى آسياى صغير ، آن را به صورت أبلسطه آورده است . « 6 » در سال 587 هجرى قمرى سلطان قلج ارسلان بن مسعود وقتى كشورش را ميان پسرانش تقسيم كرد ، ابلستين را به مغيث الدين داد ؛ ولى فرزند بزرگتر ركن الدين سليمانشاه همهء شهرها را از دست برادران گرفت و غياث الدين كيخسرو را با دو پسرش عز الدين كيكاووس و علاء الدين كيقباد به آبلستان فرستاد . « 7 » ياقوت در وصف اين شهر مىنويسد : شهر مشهورى است در سرزمين روم كه اكنون در دست مسلمانان است و پادشاه آن ، فرزند قلج ارسلان سلجوقى است . اين شهر نزديك ابسس ، شهر اصحاب

--> ( 1 ) . تقويم البلدان ؛ ص 437 . ( 2 ) . نزهة القلوب ؛ ص 98 و 191 . ( 3 ) . سفرنامهء ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 327 . ( 4 ) . ظفرنامه ؛ ص 253 ، 269 ، 275 . ( 5 ) . Arabissus ( 6 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 2 ، ص 812 . ( 7 ) . تاريخ سلاجقه ( مسامرة الاخبار . . . ) ؛ ص 31 .