مىشد . « 1 » به نوشته مسعودى اين شهر به دست اوگوستوس ، امپراتور روم ، ساخته شد و قيساريه نام گرفت . « 2 » در تابستان سال 71 عبد الملك بن مروان به روم لشكر كشيد و شهر قيساريه را فتح كرد . « 3 » در سال 114 هجرى سليمان بن هشام كه به جنگهاى تابستانى به مرزهاى روم رفته بود تا قيساريه پيش رفت . « 4 » در سال 354 هجرى نيكفوروس ، پادشاه روم ، به جانب مرزها آمد و در قيساريه شهرى بنا كرد و در آنجا فرود آمد . « 5 » در سال 587 كه قلج ارسلان بن مسعود كشور خود را ميان پسرانش تقسيم كرد قيساريه را به نور الدين محمود داد . « 6 » پس از درگذشت قلج ارسلان بن مسعود . . . پسرش غياث الدين كيخسرو در قونيه ، پايتخت سلجوقيان ، به امارت نشست . برادرش قطب الدين صاحب آق سرا و سيواس بود . هرگاه يكى از آن دو برادر به شهر ديگرى مىرفت از قيساريه مىگذشت و از برادرش نور الدين محمود احوالپرسى مىكرد . تا روزى قطب الدين بناگاه محمود را كشت و شهر قيساريه را به متصرفات خود اضافه كرد . « 7 » در ماه رجب سال 494 صليبيون به قيساريه حمله كردند و شهر را تصرف نمودند . « 8 » سپس اين شهر در تصرف دولت ارمنستان صغير ( سيس ) بود و بعد از آن در تملك امراى دانشمنديه درآمد . به نوشته ابن خلدون ، بعدها اين شهر به ارث به ذوالنون بن محمد بن دانشمند رسيد . « 9 » به نوشته ياقوت ، قيساريه شهرى بزرگ و عظيم واقع در سرزمين روم است و پايتخت پادشاهان سلجوقى روم از اولاد قلج ارسلان بوده است . در آنجا جايگاهى است كه مىگويند محل زندان محمد بن حنفيه فرزند على بن ابى طالب ( ع ) بوده و مسجد جامع ابو محمد بطّال در آن قرار دارد ؛ همچنين در اين شهر حمامى است كه گفته‌اند بليناس حكيم آن را براى امپراتور قيصر روم ساخت كه با يك چراغ كار مىكرده است . « 10 » ابو الفداء مىنويسد :

--> ( 1 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 154 . ( 2 ) . مروج الذهب ؛ ج 1 ، ص 302 و 303 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 2 ، ص 118 . ( 4 ) . الاعلاق الخطيره ؛ ج 2 ، ص 221 . ( 5 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 342 . ( 6 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 271 . ( 7 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 272 و 273 . ( 8 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 295 . ( 9 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 389 . ( 10 ) . معجم البلدان ؛ ج 4 ، ص 421 و آثار البلاد و . . . ؛ ص 633 و 634 .