حسين قرچانلو

302

جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )

صد و هفتاد هزار و دويست دينار است . « 1 » ابن بطوطه كه در قرن هشتم جزيرهء ابن عمر را ديده در وصف آن مىنويسد : قسمت اعظم شهر ويران است و بازارى نيك و مسجدى كهن و استوار دارد كه از سنگ ساخته شده ، باروى شهر نيز با سنگ بنا شده و سكنهء آن مردمى نيك و غريب‌نوازند . « 2 » ديار مضر ديار مضر سرزمينى است كه در امتداد و ساحل رودخانه فرات قرار داشته است . مهمترين شهر و كرسى آن رقّه بود كه در محل شهر قديم يونانى كالينيكوس « 3 » يا نصفوريوم « 4 » ساخته شده بود . « 5 » كلمهء رقّه صفت آن محل است ؛ زيرا در زبان عرب هر زمينى را كه مجاور رودخانه‌اى باشد و هنگام طغيان رودخانه آب آن را فراگيرد رقّه گويند ؛ بنابراين اسم رقّه را مىتوان بر هر محل ديگرى با اين صفت گذاشت . به رقّه‌اى كه در ساحل فرات واقع بود براى اينكه با رقّه‌هاى ديگر اشتباه نشود رقّة السوداء ( رقّه سياه ) مىگفتند . « 6 » ابن خرداذبه ضمن وصف راه آمد تا رقّه در ساحل چپ دجله مىگويد : از باجروان تا رقّه سه فرسخ راه است . « 7 » قدامه هم در وصف راهها مىنويسد : از مدينة السلام ( بغداد ) تا رقّه از راه كنار فرات صد و بيست و شش فرسخ راه است . « 8 » در عصر اول عباسى هارون الرشيد در رقّه بناهايى از جمله كاخ صلح ( قصر السلام ) را ساخت و همين كه گرماى بغداد شدت مىگرفت به رقّه يا رافقه مىآمد . طولى نكشيد كه رقّه قديم خراب شد و ساختمانهايى نو در زمينهاى ميان رقّه و رافقه پيرامون باتلاقى كه اكنون به شكل مرداب است به وجود آمد . . . به مرور زمان رقّه را رافقه ناميدند

--> ( 1 ) . نزهة القلوب ؛ ص 103 . ( 2 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 258 . ( 3 ) . Callinicus ( 4 ) . Nicephorium ( 5 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 109 . ( 6 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 58 و 59 . ( 7 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 73 . ( 8 ) . كتاب الخراج ؛ ص 80 .