بزرگ بوده است . « 1 » از اخبار به دست آمده چنين برمىآيد كه نقشهء شهر نخست از سوى امپراتور روم آناستاسى « 2 » به تصويب رسيد ؛ سپس به بناى آن اقدام شد . « 3 » دارا طى دورهء ساسانى گاهى در دست روميان و زمانى در تصرف دولت ايران بوده است . آخرين‌بارى كه نام آن در تاريخ رفته و به تصرف دولت ايران درآمده در دوران خسرو اوّل انوشيروان به سال 572 ميلادى بوده است . « 4 » ابن خرداذبه هنگام سخن از راههاى ديار ربيعه مىنويسد : از نصيبين تا دارا 5 فرسخ و از دارا تا كفرتوثا 7 فرسخ راه است . « 5 » اصطخرى مىنويسد : دارا شهرى كوچك و كشاورزى آن به ديم است . « 6 » صاحب حدود العالم در نيمه دوّم قرن چهارم در وصف اين شهر مىنويسد : دارا شهركى است بر دامن كوه و اندر وى آبهاى روان بسيار است . « 7 » به نوشتهء مقدسى ، دارا كوچك و خوش‌ساخت است . نهرى دارد كه همه شهر را آبيارى مىكند ، از روى بامها مىگذرد و به مسجد جامع شهر مىرسد ، سپس به درّه‌اى مىريزد . ساختمانهاى شهر با سنگ سياه و آهك ساخته شده است . « 8 » ابن جبير كه در 580 هجرى قمرى دارا را ديده در وصف آن مىنويسد : شهرى سپيد و بزرگ است و بر كوه ميان شهر كهن دژى دارد . « 9 » به نوشتهء ياقوت دارا شهرى است واقع در دامنهء كوهى ميان نصيبين و ماردين و از اطراف آن گياهى خوشبو به نام « محلّب » مىآورند كه اعراب خود را با آن خوشبو مىسازند . در شهر پادگانى قديمى متعلّق به دارا يا « داريوش » است كه به همين سبب نام شهر را دارا گذاشته‌اند . « 10 » ابن بطوطه كه شهر دارا را ديده در وصف آن مىنويسد : شهرى قديمى است و منظرى روشن دارد ، در اين شهر قلعه‌مانندى است كه اكنون ويران است ، ولى در

--> ( 1 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 104 . ( 2 ) . Anastasi ( 3 ) . شهرهاى ايران ( در روزگار پارتيان و ساسانيان ) ؛ ص 236 . ( 4 ) . ايرانشهر بر مبناى جغرافياى موسى خورنى ؛ ص 132 . ( 5 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 72 . ( 6 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 77 . ( 7 ) . حدود العالم ؛ ص 159 . ( 8 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 196 . ( 9 ) . سفرنامهء ابن جبير ؛ ص 294 . ( 10 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 418 .